Hoe zeg je een vriendschap op?

Vrienden Een vriendschap kan doodbloeden, maar soms wil je het echt uitmaken. Hoe zeg je een vriendschap een beetje netjes op?

Foto Arjen Born

Een paar maanden geleden wilde Andrea Porcelli (42), producent en coach, haar verjaardag vieren. Even wat drinken, gezellig, in het café. Ze stuurde een aantal vrienden een appje. Eén vriendin mailde haar antwoord. In de korte tekst stond dat ze de vriendschap opzegde. „Wat de reden was, stond er niet in”, zegt Porcelli. „Alleen dat ‘onze wegen uiteen waren gelopen’. Ook schreef ze dat we in de toekomst vast ooit wel weer samen zouden komen. En ze wenste me een fijne verjaardag toe.”

De mail kwam hard aan. „Ik kon het niet plaatsen. Ik ging piekeren: had ik soms iets fout gedaan? Wat moet je op zo’n mail antwoorden? We zijn al twintig jaar vrienden. Niet dat we elkaar veel zagen, maar ik beschouwde haar als een goede vriendin. We hebben samen veel meegemaakt.”

Een lange vriendschap die voorbij gaat. Wie het onderwerp aansnijdt op een feestje, krijgt steevast ervaringen te horen. ‘Sinds hij die nieuwe vriendin heeft, ben ik hem gaan mijden.’ Of: ‘Ik heb geen zin meer in haar, ze kon alleen nog maar over zichzelf praten.’

Maar hoe beëindig je een lange vriendschap? Laten doodbloeden of echt ‘uitmaken’?

„Dat vriendschappen voorbijgaan is normaal”, zegt Beate Volker, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Al bijna twintig jaar doet ze onderzoek naar sociale netwerken. „Vrienden maak je vaak al op school of tijdens je studententijd. Als mensen daarna in een nieuwe levensfase terechtkomen, kan zo’n vriendschap veranderen. Iemand krijgt kinderen en raakt bevriend met mensen die ook kinderen hebben. Iemand verhuist, krijgt een nieuwe baan en gaat daar helemaal in op. Dan verwatert zo’n contact.”

Een vriendschap die standhoudt terwijl het leven verschillende wendingen neemt, is bijzonder, zegt Volker. „Gemiddeld hebben mensen niet veel hechte vrienden, twee of hooguit drie. Dat zijn vrienden bij wie je het gevoel hebt dat je echt jezelf kunt zijn. Het zijn mensen die je, in tegenstelling tot je familie, zelf hebt uitgekozen en vertrouwt. Ze bevestigen je in je identiteit.”

Geen exit-gesprek voeren

Een lange vriendschap heeft een andere status dan vriendschappen die je op latere leeftijd krijgt, zegt sociaal psycholoog Beatrijs Ritsema, columnist over hedendaagse etiquette voor Trouw. „Oude vrienden weten dingen van je die je niet meer hoeft uit te leggen. Hoeveel broers je hebt bijvoorbeeld, of hoe je ouderlijk huis eruitzag. Dat kan prettig en vertrouwd zijn.” Zo iemand kwijtraken kan hard aankomen. „Je raakt een stuk van je verleden kwijt, dat krijg je niet zomaar terug.”

Daarom raadt Ritsema aan om zo’n lange vriendschap niet zomaar radicaal te beëindigen. Een ‘exit-gesprek’ voer je met een geliefde, niet met een vriend, aldus Ritsema. „Als een verhouding misloopt, en iemand heeft echt genoeg van zijn partner, dan verdient dat een eerlijk gesprek. Het is altijd pijnlijk om iemand de bons te geven, maar in de liefde ontkom je er niet aan omdat je nu eenmaal intensief met zo iemand samen bent. Zo’n relatie kan je moeilijk laten doodbloeden.”

Ze vergelijkt het verbreken van een liefdesrelatie met het doorknippen van een stalen band. „Maar een vriendschap is van elastiek: je hoeft elkaar niet zo vaak te zien, kunt elkaar zelfs gewoon een tijd ontlopen. Je laat gewoon de band vieren. Zo zet je iemand een tijd in de ijskast, zonder dat je direct hoeft te zeggen dat je iemand niet leuk meer vindt. Het voordeel is dat je er niemand mee kwetst.”

Als vernederend ervaren

Caroline Dest (48), zangeres en theatermaker, koos wel voor een directe aanpak. Met een van haar beste vriendinnen van de middelbare school liep het al langere tijd niet zo lekker. „We hadden de grootste lol. We konden vreselijk met elkaar lachen, luisterden samen naar muziek en deelden dezelfde dromen. Maar rond mijn veertigste merkte ik dat het contact telkens vermoeiender werd. Met haar was altijd wel iets aan de hand, ze ging ook helemaal op in haar eigen ellende. Waar anderen wel geduld met haar hadden, dacht ik telkens: wat haal ik hier nog uit? Na dertig jaar kreeg ik er genoeg van.”

Ze schreef haar vriendin een brief. „Ik heb haar gedrag niet veroordeeld. Maar ik schreef wel: ‘Ik ga nu stoppen met ons. Ik hou van je, maar ik wil je niet meer in mijn leven hebben.’ Zij was heel boos en gekwetst. Die brief betekende ook echt het einde van de vriendschap.”

Zeg een vriendschap niet schriftelijk op. Dat wordt vaak als vernederend ervaren

Beatrijs Ritsema, sociaal psycholoog

Ritsema vindt het geen goed idee om een vriendschap schriftelijk op te zeggen. „Dat wordt vaak als vernederend ervaren”, zegt ze.

Maar wanneer een vriendschap giftig of exploiterend is, is een duidelijke breuk weer wel verstandig. „Als iemand jou te veel gaat overheersen, moet je jezelf in bescherming nemen. In zo’n situatie is breken de enige oplossing.”

Ook in het geval van een waardenclash, waarbij de verschillen in levensvisies te groot worden, is het beter de vriendschap duidelijk te beëindigen. „Stel: iemand wordt veganist en praat nergens anders meer over, of iemand wordt een volger van Bhagwan en kan alleen nog maar zijn ideeën napraten. Ook dan moet je jezelf in bescherming nemen.”

Waarom heeft liefde zoveel meer status dan vriendschap, vraagt Alma Mathijssen zich af. In dit essay betoogt ze dat het tijd is voor een vriendschapverbintenis.

Ook Volker meent dat je zo’n relatie niet moet laten doodbloeden. „Ik geef er sowieso de voorkeur aan dat je benoemt wat er aan de hand is. Je kunt bij elkaar gaan zitten en tegen de ander zeggen: op dit moment is het er niet, misschien dat we elkaar later weer vinden, maar voor nu moeten we elkaar laten gaan. Dat is een vorm van respect die zo’n relatie verdient. Zeker in het geval van een lange vriendschap.”

Meteen vertrouwd gevoel

Als je zo’n gesprek dan aangaat, is het wel raadzaam om niet met een beschuldigende vinger te wijzen, zegt Ritsema. „Je kunt wel zeggen: ‘je verveelt me’ of ‘jij hangt alleen maar in het café rond’, maar je kunt de reden voor bekoeling beter bij jezelf leggen dan de ander aanvallen.”

Porcelli had graag gezien dat haar vriendin haar een duidelijke boodschap had overgebracht in plaats van de „vage e-mail” die ze ontving. „Ze had op zijn minst kunnen voorstellen om even samen koffie te drinken om het erover te hebben. Je kunt op zijn minst uitleggen waar je last van hebt, of wat je behoeften zijn. Door iemand een bericht te sturen zonder duidelijke uitleg, sluit je gewoon de deur. Dat doet onnodig pijn.”

Toch hoeft zo’n breuk niet definitief te zijn, meent Volker. „Als je een liefdesrelatie beëindigt, trouw je zelden opnieuw weer met dezelfde partner. Maar met een vriendschap kan het zo zijn dat je elkaar na een tijdje toch weer gaat zien.”

Voor stellen is het lastig om samen nieuwe vrienden te maken. Via deze site kunnen ze activiteiten ondernemen met andere stellen.

Dest komt haar oude vriendin nog wel eens tegen. „Dan kletsen we gewoon met elkaar. Als je elkaar dan weer ziet en hoort, is het meteen ook zo vertrouwd. Dan voel ik hoe we bijna in elkaar overvloeien. Ik merk dan dat ze nog steeds graag contact wil, toch ga ik daar niet op in.” Ze staat dan ook nog steeds achter haar brief. „In een gesprek was het toch misgegaan. De keren dat wij met elkaar in discussie gingen, reageerden we telkens heel overdreven op elkaar. Ik denk dat ik het in dit geval goed heb opgelost. Het heeft me echt rust gebracht.”

    • Rosan Hollak