‘Oerwoudkap door adviseur Rabo’

Rapport Rabobank verstrekt leningen aan Indonesisch bedrijvennetwerk dat oerwoud kapt voor palmolieproductie, stelt Aidenvironment.

Foto Google Earth, bewerking studio NRC

De foto’s spreken voor zich. Groen bos heeft plaats gemaakt voor bruine, kale grond met rechte slootjes. De satellietbeelden laten hetzelfde zien, maar dan van grotere afstand: wat in 2012 nog groen was, is in 2017 helemaal bruin gekleurd.

In het westen van Kalimantan, Indonesië, hebben twee palmoliebedrijven in vijf jaar tijd bijna 10.000 hectare oerwoud vernietigd om er palmbomen voor de productie van olie op te verbouwen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van Aidenvironment, een adviesbureau gericht op duurzame productie en handel. In het rapport staan als bewijs satellietbeelden en foto’s die door drones zijn gemaakt.

De ontbossing gebeurde illegaal, in Indonesië zijn dit soort praktijken al een paar jaar verboden. Toch heeft de Nederlandse Rabobank wel geld uitgeleend aan bedrijven die banden hebben met deze twee louche palmoliebedrijven, net als andere internationale banken als Citigroup en BNP Paribas.

De conclusies uit het rapport gaan in tegen de duurzaamheidsbeginselen van de Rabobank, een document met een apart hoofdstuk over palmolie.

De bank verwacht van hun klanten dat ze geen plantages beginnen op ‘welk gebied dan ook’ dat is aangewezen als beschermde grond. En hun klanten horen geen land voor een plantage te gebruiken als die grond eerder door branden is verwoest. Dit gebeurde in Kalimantan, voorheen Borneo genoemd, wel.

Lees ook: De Indonesische Panut Hadisiswoyo (42) hakte zo'n 2000 hectare aan illegaal aangelegde plantages voor palmolie om en beplantte de grond opnieuw met tropische bomen en flora. Dit soort 'hersteloperaties' zorgden er in 2016 voor dat een miljoen hectare aan illegaal gekapt bos en verbrande veengrond weer in handen kwam van nationale parken als Leuser.

Lid van de adviesraad

Hoe zijn de bank en deze nieuwe misstanden aan elkaar te koppelen? De leningen van de Rabobank gingen naar bedrijven van Anthony Salim. Hij is de baas van Salim Groep, één van de grootste conglomeraten in Indonesië waar onder andere voedselgigant Indofood onder valt. Aan Indofood leende de Rabobank in 2016 omgerekend zo’n 12,4 miljoen euro uit en vorig jaar 10,6 miljoen euro.

Een ander dochterbedrijf van Salim kreeg de afgelopen twee jaar ook een kortetermijnlening van Rabobank, van omgerekend jaarlijks ongeveer 10,5 miljoen euro. En Anthony Salim is ook nog op een andere manier bij Rabobank betrokken: hij zit in hun adviesraad over voedsel en landbouw in Azië.

Typisch voor de Salim Groep is dat ze met allerlei zakenpartners werken om te voorkomen dat het bedrijf als té groot wordt gezien, zegt Gemma Tillack van milieubeweging Rainforest Action Network, één van de opdrachtgevers van het onderzoek naar de palmoliebedrijven. „Met al die aparte bedrijven proberen ze om zoveel mogelijk land te exploiteren.”

Van de twee palmoliebedrijven op Borneo is er eentje, via twee lagen met tussenpersonen, uiteindelijk aan Anthony Salim te linken als grootste aandeelhouder. Het andere bedrijf noemt Tillack „van het schimmiger type”. Daar loopt het lijntje via een andere aandeelhouder naar Indomaret, een keten van minisupermarkten die weer onder de Salim Groep valt.

Door dit soort business on the side-constructies, zoals Tillack het noemt, is het lastig om een direct verband aan te tonen tussen investeerders of banken en de foute praktijken van Salim-gerelateerde bedrijven. „Maar intussen gaat het vernietigen van het oerwoud door, met Anthony Salim als eindverantwoordelijke. Je zou op zijn minst verwachten dat leden van adviesraden van de Rabobank zich niet inlaten met zulke praktijken.”

Monitoren en handhaven

Een woordvoerder van Rabobank wil niet eens bevestigen dat Indofood een klant is, ook al staan de door Rabo verstrekte leningen gewoon in de jaarverslagen van de Indonesische bedrijven.

In algemene zin, schrijft de woordvoerder in een reactie, gaat Rabobank in gesprek met klanten als er „duurzaamheidsvraagstukken op groepsniveau van een onderneming opkomen”. Ook als er „geen directe relatie tussen de Rabobank en een problematische firma is”. Want „bij Rabobank zien we altijd het grotere geheel”. Of er in dit geval ook gesprekken zijn geweest of dat die nog komen, wil Rabobank niet aangeven.

Het kan ook anders. De Amerikaanse bank Citigroup besloot mede naar aanleiding van dit onderzoek om leningen aan Indofood die met de productie van palmolie te maken hadden, te annuleren. Ze hadden ook al klachten gekregen over de slechte arbeidsomstandigheden op de plantages.

Zo ver is Rabobank nog niet en dat geldt voor meer banken. Financiële instellingen lopen als het om palmolie gaat achter op voedselfabrikanten als Unilever, zegt Tillack. „Voedselfabrikanten hebben niet alleen beleid opgesteld, ze monitoren en handhaven ook.” Zij nemen ontbossing en het landjepik dat daar vaak mee gepaard gaat, al langer serieus. „Banken komen nu pas op dat punt .”

    • Annemarie Kas