‘Integratie biedt geen garantie’

België

Antwerpen is een potentiële snelkookpan, maar bevolkingsgroepen leven gescheiden.

België telt volgens de meest recente schattingen zo’n 40.000 Joden, veruit de grootste groep woont in Antwerpen. De stad heeft een van de grootste gemeenschappen ultraorthodoxe Joden ter wereld. De meesten wonen in een wijk vlak bij het centraal station waar Jiddisch de voertaal is en pijpenkrullen het straatbeeld domineren.

Hoewel dat – in een stad waar de helft van de bewoners van buitenlandse afkomst is – een potentiële snelkookpan kan zijn, is het aantal antisemitische incidenten beperkt. De laatste jaren nemen die zelfs af, constateert Ludo Abicht, emeritus hoogleraar literatuur en filosofie aan de Universiteit Antwerpen en auteur van het boek De joden van Antwerpen.

In mei 2014 vond de aanslag op het Joods Museum in Brussel plaats – de dader was een Fransman – en in 2015 werd een jongen op straat in Antwerpen aangevallen door twee islamitische jongeren. Meest recent is het voorval van een 24-jarige asielzoeker die Joden in Antwerpen lastigviel en onder meer een synagoge en enkele joodse scholen bekladde.

Volgens Abicht speelt mee dat al sinds de jaren 90 is ingezet op campagnes en onderwijs over antisemitisme, met onder meer bezoeken aan Auschwitz. In 2015 nog besloot de regering, die een sterke band met Israël onderhoudt, 4 miljoen euro extra vrij te maken voor de beveiliging van Joodse instellingen. Ook ontwikkelingen in het Midden-Oosten spelen mee: „Veel moslimjongeren uit de tweede of derde generatie kijken naar wat in Gaza gebeurt.” Daar identificeren ze zich mee en bij een conflict kunnen ze zich tegen Joden keren.

Wat wellicht nog het meeste meespeelt, is het feit dat de Joodse gemeenschap in Antwerpen zo weinig geïntegreerd is. Ondanks het hoge aantal migranten in Antwerpen komen de Joden er in hun eigen wijken, met eigen scholen, winkels en ontmoetingsplaatsen, relatief weinig in aanraking met andere bevolkingsgroepen. En dus zijn er minder spanningen. Abicht: „Als ik integratie ter sprake breng, zeggen ze: ‘In Nederland waren we goed geïntegreerd, en kijk eens wat daar in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. Integratie heeft ons toen niet geholpen, dus we kunnen ons net zo goed enigszins afzonderen.’ Ik moet ze helaas, tegen mijn principes in, een beetje gelijk geven. Integratie is geen garantie voor veiligheid.”