Iván Fischer combineert Bachs meesterwerk met muziek uit andere culturen tijdens het 4 mei-concert.

Foto Marco Borggreve

Dirigent Iván Fischer speelt het 4 mei-concert: ‘Ook stilstaan bij de mensen in Syrië’

4 mei-concert Compassie is volgens dirigent Iván Fischer het centrale thema van de Matthäus-Passion. Daarom is het ook zeer geschikt voor 4 mei.

Pasen ligt weer achter ons en dus ook de jaarlijkse hoogmis van de klassiek muziek: de Matthäus-Passion van J.S. Bach. In twee maanden tijd vinden in Nederland talloze uitvoeringen plaats. Maar waarom zou je je eigenlijk tot Pasen beperken? Voor dirigent Iván Fischer is ‘compassie’ het centrale thema van Bachs meesterwerk, en daaraan is altijd behoefte.

Meer dan ooit, zou je zelfs kunnen zeggen, met een blik op het nieuws. Voor de 4 mei-herdenking van dit jaar heeft Fischer daarom een ‘universele passie’ samengesteld, met hulp van Michael Gieler, artistiek leider van festival Bach Bridges en soloaltist van het Concertgebouworkest. Het project heet ‘ComPassion’ en combineert de Matthäus-Passion met muziek uit andere culturen, die allemaal een geschiedenis van onderdrukking hebben. De première was 3 mei tijdens het Bach Bridges Festival in Zutphen, deze vrijdag wordt het herhaald in het Amsterdamse Concertgebouw.

Afgewisseld met traditionele muziek

De Matthäus heeft een grote verbindende kracht, doordat luisteraars gezamenlijk getuige zijn van het lijden van Christus. „Wij willen het leed van Christus vertalen naar algemeen leed”, zegt Fischer (1951) in een toelichting. „Er was onvoorstelbaar veel leed tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar wij willen ook stilstaan bij het leed van de mensen in Syrië en het grove onrecht dat sommige landen of etnische groepen tot op de dag van vandaag ondervinden.”

De muziek van Bach vormt de belangrijkste rode draad, maar zodra het lijdensverhaal spreekt van verraad, gevangenschap, valse beschuldigingen en doodslag, trekken Fischer en Gieler met behulp van muziek, theater en film parallellen met onschuldige slachtoffers uit andere tijden en op andere plaatsen. Bachs beroemde koralen en aria’s als Erbarme dich worden afgewisseld met traditionele muziek van Arabieren, Joden, Armeniërs, Jezidi’s en Afrikaanse slaven. Ook klinkt het Jiddische lied Sait gesund voor vrouwenkoor dat Fischer jaren geleden componeerde voor de Dodenherdenking.

Klassieke sterren als sopraan Núria Rial en tenor Mark Padmore worden in ComPassion geflankeerd door solisten als Waed Bouhassoun op oed (Arabische luit) en Artyom Minasyan op doedoek (een Armeens hobo-achtig blaasinstrument). Vier acteurs dragen fragmenten voor uit het toneelstuk Die Ermittlung (‘het onderzoek’) van Peter Weiss uit 1965, dat gaat over het Auschwitz-proces in Frankfurt. De uitvoering is in handen van het Orkest van de 18de Eeuw, het Nationaal Jeugdkoor en het Nationaal Kinderkoor, met steun van projectkoor Zutphen Zingt. Fischer: „Met dit concert willen we ons medeleven met álle onschuldige slachtoffers uitdrukken.”

Compassion: 4/5 Concertgebouw, Amsterdam. Zie: 4meiconcert.nl