Cambridge Analytica stopt ermee. Of toch niet?

Dataschandaal Cambridge Analytica, dat gegevens buitmaakte van 87 miljoen Facebook-gebruikers, heeft zichzelf opgeheven. Althans: zo lijkt het.

De Scottish National Party erkende na enig gedraai dat zij inderdaad een gesprek hadden gevoerd met het omstreden databedrijf. „Ik bevestig dat ik op 18 februari 2016 namens de SNP een ontmoeting heb gehad met Cambridge Analytica”, liet Kirk Torrance, directeur digitale zaken van de Schotse partij weten. „Mijn aanbeveling was naderhand om het bedrijf met geen stok aan te raken, omdat het een stelletje cowboys waren. Ik ben blij dat de SNP mijn advies opvolgde.”

Het is duidelijk: Cambridge Analytica is giftig. Nu nog samenwerken met de Britse consultants staat gelijk aan een politiek schandaal. Het is nauwelijks een verrassing dat Cambridge Analytica en moederbedrijf SCL Group woensdagavond aankondigden faillissement aan te vragen.

Tegenonderzoek

Cambridge Analytica houdt tot het bittere einde vol dat de ondergang het gevolg is van een heksenjacht, dat het bedrijf als politieke consultant op dezelfde legale wijze data gebruikte als concurrenten. „De afgelopen maanden is Cambridge Analytica doelwit geweest van ongefundeerde aantijgingen”, schrijft het bestuur in een persverklaring.

Vlak voor de aankondiging van het faillissement publiceerde het bedrijf nog een 36-pagina tellend tegenonderzoek uitgevoerd door advocaat Julian Malins. De jurist geeft iedereen ervan langs, behalve de top van Cambridge Analytica. Klokkenluider Christopher Wylie wordt afgeschilderd als een leugenachtige fantast die niets meer was dan een stagiair. De media meldden foutief dat gegevens van 87 miljoen Amerikaanse Facebook-gebruikers zijn buitgemaakt, terwijl er volgens Malins slechts bewijs is dat het om 26 miljoen gaat.

Lees ook het interview met Wylie: De Klokkenluider had een miljoenenbudget en kon uitzoeken wat hij maar wilde

Ook zou Cambridge Analytica nooit honey traps hebben opgezet, om politici met prostituees in de val te lokken. Dat toenmalig topman Alexander Nix in een undercover-reportage op Channel 4 toch echt zei dat dit tot de mogelijkheden behoorde, heeft geen waarde, meent de advocaat. „Nix maakte duidelijk dat dit hypothetische voorbeelden waren, niet wat SCL had gedaan’’, schrijft Malins. Zelfs Dan Muresan, de oud-medewerker die in Kenia volgens Wylie onder nooit opgehelderde omstandigheden overleed, krijgt een sneer. Malins: „Zijn dood was zo’n triest voorval, iets dan een jongeman kan overkomen als hij op een zaterdagavond aan het drinken is.”

Emerdata

De laatste stuiptrekkingen van Cambridge Analytica maken geen indruk in het Verenigd Koninkrijk. Toezichthouder Information Commissioner’s Office liet onmiddellijk weten dat het onderzoek naar malversaties gewoon doorgaat. Damian Collins, de voorzitter van het Lagerhuiscomité dat de zaak onderzoekt, zei dat „het niet mag gebeuren dat Cambridge Analytica en SCL Group hun geschiedenis kunnen wissen door op te doeken.”

De vraag is echter of Cambridge Analytica wel verleden tijd is. Uit gegevens van Companies House, het Britse openbare bedrijfsregister, blijkt de bestuurders die achter Cambridge Analytica en SCL zaten de afgelopen maanden Emerdata hebben opgebouwd.

Emerdata is officieel opgericht in augustus vorig jaar, door Julian Wheatland (de huidige topman van Cambridge Analytica) en Alexander Tayler (hoofd data bij het bedrijf). Aanvankelijk werd er weinig gedaan met Emerdata. Het bedrijfje had een startkapitaal van honderd pond, een bedrag dat in november vorig jaar zelfs werd verlaagd tot twee pond. Begin dit jaar was er opeens activiteit rond Emerdata.

Dit was nadat The Guardian de eerste verhalen over de werkwijze van Cambridge Analytica had geschreven, maar voordat het schandaal losbarstte. Eind januari werden nieuwe aandelen in Emerdata uitgegeven, met als gevolg een verhoging van het kapitaal tot 1,9 miljoen. Het postadres van het bedrijf veranderde. Opeens was Emerdata gevestigd op 1 Westferry Circus Canary Wharf, waar ook SCL Group huist.

De broer van Betsy

Half maart, als Cambridge Analytica en Facebook wereldwijd voorpaginanieuws zijn, treden Jennifer en Rebekah Mercer aan als bestuurders bij Emerdata. Zij zijn dochters van Robert Mercer, de Amerikaanse miljardair die Cambridge Analytica financierde, volgens Wylie als instrument om de alt right-beweging in de Verenigde Staten te pushen. Tevens treedt de Hongkongse miljonair ‘Johnson’ Chun Shun Ko aan als commissaris bij Emerdata, vermoedelijk omdat hij investeerder is.

Johnson Ko bezit ook een belang in Frontier Services Group, een conglomeraat dat in Afrika (Congo, Kenia), Azië (Myanmar, Laos, Kazachstan, Oezbekistan) en de Golfstaten beveiliging, transport, logistiek en verzekeringen aanbiedt. Ko is plaatsvervangend president-commissaris bij Frontier Services.

President-commissaris is Erik Prince, de Amerikaanse miljardair en oud-Navy Seal. Hij is ook oprichter van Blackwater, het omstreden beveiligingsbedrijf dat berucht werd nadat medewerkers in 2007 veertien ongewapende Irakezen doodden. Inmiddels heet Blackwater Academi.

Prince, de broer van Betsy DeVos, de Amerikaanse minister van Onderwijs, doneerde aan de campagne van Donald Trump. In april vorig jaar berichtte The Washington Post dat Prince in januari 2017 op de Seychellen als afgevaardigde van Trump een ontmoeting had met een vertrouweling van de Russische president Vladimir Poetin, met als doel een backchannel, een geheim kanaal om te communiceren, op te richten. Een van de vijftig vragen die speciaal aanklager Robert Mueller aan Trump wil stellen, berichtte The New York Times, gaat over de ontmoeting van Prince op de Seychellen.

Wat Emerdata precies doet en of het een reïncarnatie van Cambridge Analytica en SCL is, moet nog blijken. In een interview met NRC in maart zei Christopher Wylie dat hij geschokt was door de werkzaamheden in ontwikkelingslanden. Wylie toen: „Moederbedrijf SCL beïnvloedde verkiezingen in ontwikkelingslanden, met kwetsbare democratische instellingen. Zo ziet modern kolonialisme er uit. SCL heeft meer geld verdiend met projecten na de verkiezingen door de regering van een land met natuurlijke grondstoffen in de greep te hebben.”

Ook nu heeft de klokkenluider zijn mening al klaar. Wylie bekijkt het aanstaande faillissement met scepsis. Op Twitter schreef hij: „Cambridge Analytica heeft desinformatie als specialiteit!”

    • Melle Garschagen