‘Het verbod op circusdieren rammelt’

Dierenwelzijn Door een zaak van een rendierhouder kan het verbod op het optreden van wilde dieren op losse schroeven komen te staan.

Sinds 2015 mogen wilde dieren niet meer optreden. Olifant Buba (foto onder) trad toen voor het laatst op. Foto’s Getty Images & Olivier Middendorp

Het verbod op het optreden met wilde dieren in en buiten circussen uit 2015 voldoet mogelijk niet aan de eisen van de Europese rechter en kan wellicht alleen met een grondige aanpassing standhouden. Het verbod rammelt, stelt jurist Erna Philippi-Gho. „De noodzaak voor het verbieden van het optreden met wilde zoogdieren in circussen is niet goed aangetoond door middel van wetenschappelijk onderzoek.”

Philippi, die er een brief aan de Tweede Kamer over schreef, staat een rendierhouder bij die werd veroordeeld voor het rijden met deze diersoort. Er is volgens haar niet goed onderzocht welke soorten wel of niet voor optredens geschikt zijn. Zo mogen paarden, kamelen, dromedarissen, honden, katten, cavia’s en muizen wél optreden. Philippi: „Een algemeen verbod is dan ook niet rechtmatig.”

Vorig jaar wees Philippi toenmalig staatssecretaris Van Dam (Dierenwelzijn, PvdA) ook al terecht, in een vergelijkbare kwestie over het onderzoek naar dieren die wel of niet door particulieren mogen worden gehouden. Van Dam zag zich gedwongen een nieuw, langdurig onderzoek te starten, waarvan de uitkomsten nog altijd niet klaar zijn. Door de zaak van de rendieren kan ook het verbod op circusdieren op losse schroeven komen te staan.

Er is in 2008 onderzoek gedaan naar het welzijn van vijf diersoorten in Nederlandse circussen, door Wageningen University & Research. Maar andere soorten werden niet onderzocht en bovendien werden alleen problemen gesignaleerd bij olifanten en paarden, met name door onvoldoende beweging en langdurig transport. Het rapport was een van de bouwstenen van het verbod dat het kabinet uitvaardigde. „Het was geen zwartwitrapport. Voor- en tegenstanders haalden er argumenten uit. Wat ons opviel, was onder meer dat het welzijn van olifanten ernstig werd geschaad, maar dat dit anderzijds voor leeuwen weer erg meeviel”, zegt Hans Hopster, onderzoeker dierenwelzijn van Wageningen University & Research en onderzoeksleider.

Lees ook: De circusdieren mochten door het verbod niet meer werken, maar hadden ook geen opvang. Olifanten en tijgers, die ooit in Nederlandse circuspistes stonden, gaan nu met pensioen in Thailand.

De circuswereld reageert opgetogen. „Een mogelijk einde aan het verbod is een geschenk uit de hemel”, zegt Pammy Boltini, weduwe van circusman Toni Boltini. „Het verbod is onzinnig. Circussen hebben altijd goed voor hun dieren gezorgd. Het zijn hun kinderen.” Boltini is verhuurder van circussen, artiesten, tenten en dieren. Dieren worden volgens haar totaal niet slechter van optredens. Integendeel: „Een olifant staat te trappelen om op te treden. Ook een olifant wil aandacht.” Ook Natascha Freiwald van circus Freiwald zou een einde aan het verbod toejuichen. „Het zou een beloning zijn voor de moeite die we hebben gedaan om onze olifant Buba te behouden. Het is een familielid.” Het circus kreeg een ontheffing de olifant, 43 jaar oud, ondanks het verbod, te behouden, mits die niet optreedt.

Olifant Buba trad in 2015 voor het laatst op. Foto Olivier Middendorp

Directeur David van Gennep van Stichting AAP vindt dat Nederland moet ophouden met „juridisch gekissebis” over circusdieren. „Iedereen voelt op z’n klompen aan dat optreden van dieren voor entertainment in deze tijd niet meer gepast is.” Er zijn regels voor het houden van wilde dieren in dierentuinen waar circussen niet aan kunnen voldoen, stelt Van Gennep. De aantasting van het welzijn weegt volgens hem sowieso niet op tegen het vermaak dat de circussen zeggen te bieden. „Het verbod gaat deels uit van de intrinsieke waarde van het dier. Optreden is ethisch niet verantwoord.” De stichting bepleit een Europees verbod op wilde dieren in circussen. „In twintig Europese lidstaten gelden al verboden of beperkingen, veelal gebaseerd op uitkomsten van diverse wetenschappelijke onderzoeken.”

Minister Schouten (Dierenwelzijn, ChristenUnie) kan volgens haar woordvoerder nog niet reageren. Er lopen procedures om met een diersoort die niet op de circusdierenlijst staat te mogen optreden. Op deze bezwaarprocedures is nog geen beslissing genomen, aldus de woordvoerder, omdat eerst een rapportage van Wageningen University & Research wordt afgewacht. „De rapportage wordt binnen afzienbare tijd verwacht.”

    • Arjen Schreuder