In de nieuwe begroting van de EU zitten onmiskenbaar vernieuwingen

Meerjarenbegroting De Europese Commissie voorziet een verhoging van de EU- uitgaven. Ondanks het vertrek van het VK. Niet iedereen is enthousiast.

Voorzitter Jean-Claude Juncker (r.) van de Europese Commissie met Brexit-voorvechter en Europarlementariër Nigel Farage woensdag in Brussel. Foto Francois Lenoir/REUTERS

Op recente, van ambitie blakende Europese toppen spraken regeringsleiders af om de EU veel meer slagkracht te geven in een snel veranderende wereld vol uitdagingen. Dat deze nieuwe ambities ook extra geld zouden kosten, wist elke regeringsleider die zijn handtekening zette.

Woensdag kwam de Europese Commissie met een voorlopig kostenplaatje. De vorige meerjarenbegroting (2014-2020) lag boven de duizend miljard euro, ongeveer 1 procent van alle bij elkaar opgetelde EU-economieën. De nieuwe komt op 1.279 miljard euro uit, op 1,11 procent, en dat terwijl er één land – het Verenigd Koninkrijk – uit die EU stapt.

Dat lijkt veel, maar volgens Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker had het nog veel erger gekund. „Als we de gewone optelsom hadden gemaakt van al die ambities dan waren we op 2 procent uitgekomen, en dat zou meteen door iedereen verworpen zijn.” Zijn voorstel dat nu op de tafel ligt, noemde Juncker woensdag „rechtvaardig, evenwichtig en vernieuwend”.

In de begroting zitten onmiskenbaar vernieuwingen: zo gaat er minder geld naar landbouw en naar steun aan arme regio’s in de EU, en meer naar onderzoek en innovatie. De Commissie wil tot 2027 ruim 114 miljard euro reserveren voor de wetenschap, aanzienlijk meer dan nu het geval is. Voor Nederland, met zijn goed ontwikkelde kenniseconomie, is dit heel goed nieuws. Dubbel goed zelfs, want na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk, óók een kenniseconomie, hoeft die voor Nederland zo belangrijke geldpot met minder landen gedeeld te worden.

Grensbewaking

Ook op andere terreinen wordt de regering-Rutte op zijn wenken bediend. Nederland wilde een versterking van de grensbewaking, om illegale migratie te ontmoedigen. De Commissie wil daar 33 miljard euro voor uittrekken, ruim tweeënhalf keer meer dan nu. Nederland wilde ook dat er harder wordt opgetreden tegen landen die wel EU-subsidie krijgen maar zich niet houden aan de regels van de rechtsstatelijke democratie, zoals Polen en Hongarije. Woensdag presenteerde de Commissie een eerste aanzet om te gaan praten over strafmaatregelen.

En toch zit er voor Nederland ook pijn in deze begroting. Zo wil de Commissie af van de jaarlijkse korting van 1 miljard euro die Nederland krijgt op zijn bijdrage aan de begroting, aangezien zulke kortingen waren gestoeld op een soortgelijke Britse korting.

Wat de Commissie betreft mag Nederland ook straks minder douane-afdrachten in de Rotterdamse haven zelf houden. Nu is dat 20 procent, dat zou 10 procent moeten worden. Nederland is hier fel tegen, evenals België, dat veel EU-invoer verstouwt via Antwerpen. Vlaamse minister-president Geert Bourgeois vindt het een onzalig plan dat komt „op het moment dat een aantal landen rond de Noordzee geconfronteerd zullen worden met zware nadelige gevolgen van de Brexit en grote bijkomende uitgaven voor douane-infrastructuur”.

Volgens Juncker legt deze begroting „de basis voor toekomstige generaties”. Hij kondigde een verdubbeling aan van het budget voor Erasmus, het programma waardoor jongeren door heel Europa heen kunnen studeren.

Maar Nederland heeft woensdag het plan van Commissie per kerende post afgewezen. Een mogelijke verklaring voor deze harde reactie, die woensdag eveneens in Oostenrijk te beluisteren viel, is dat de landen die tegen een hogere EU-begroting zijn veruit in de minderheid zijn.

Rutte als Zeeuws meisje

Hoeveel de Nederlandse netto-bijdrage aan de begroting zal stijgen, hangt af van de onderhandelingen die mogelijk twee jaar kunnen duren. Als Nederland meer moet betalen, maar het voor elkaar krijgt dat het ook meer terugkrijgt, dan zal dat voor Rutte makkelijker zijn dit te verdedigen zijn in Den Haag. Om Nederland deels tegemoet te komen wil de Commissie bestaande kortingen niet meteen afschaffen, maar geleidelijk, over een periode van vijf jaar, of op een andere manier compenseren.

De Commissie heeft ook andere ideeën om de pijn te verzachten. Zo stelde zij woensdag voor om de EU zelf belasting te laten heffen, bijvoorbeeld op plastic afval of financiële transacties. Een gevoelig punt omdat belastingen in principe een nationale aangelegenheid zijn. Er is dan ook erg weinig animo voor. Maar de Commissie redeneert: als de EU zelf belastingen kan heffen, hoeven EU-landen minder af te dragen.

Europarlementariër Paul Tang (PvdA) is het met Rutte eens dat de beloofde omslag naar een modernere begroting voorlopig nog te mager is. Maar hij noemt de reactie van de premier verder „onbegrijpelijk”. „Door het voorstel nu al onacceptabel te noemen zet Rutte zichzelf buitenspel. De premier kan nooit, en dat weet hij, vasthouden aan deze positie van Zeeuws meisje.”

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée