Zorgen over antisemitisme in Europa nemen toe

Jodenhaat Vijandigheid tegen Joden is weer zichtbaar in West-Europa. Clichés over een ‘Joodse elite’, maar ook de Palestijns-Israëlische kwestie spelen een rol.

Een man met een keppel woont op 25 april 2018 een demonstratie bij tegen antisemitisme in Berlijn. Foto Markus Schreiber / AP

Antisemitisme is weer steeds nadrukkelijker aanwezig in Europa. In Frankrijk waren de problemen al langer bekend, maar nu neemt ook in Duitsland de bezorgdheid toe. De Joodse Raad adviseert joden er sinds kort geen keppeltje meer te dragen in de grote steden. Directe aanleiding is de mishandeling van een 21-jarige student – een Israëlische Arabier – in Berlijn. Hij werd belaagd door een Syrische vluchteling nadat hij met een keppeltje de straat op was gegaan.

In Frankrijk tekenden driehonderd prominenten onlangs een manifest tegen antisemitisme. Zij schreven dat er een „stille etnische zuivering” gaande is. Sinds 2006 zijn er in Frankrijk elf Joden vermoord door radicale moslims. Het recentste slachtoffer was eind maart de 85-jarige Holocaust-overlevende Mireille Knoll, die ook volgens president Emmanuel Macron werd „vermoord omdat ze Joods was”. Uit voorsteden van Parijs trekken Joden weg om te ontkomen aan antisemitisme uit vooral islamitische hoek.

In Londen werd vorige week een studie gepresenteerd naar het verband tussen immigratie uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika en antisemitisme in Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, België en Nederland. De onderzoekers concluderen dat moslims veel vaker antisemitische vooroordelen koesteren dan andere burgers en sterk oververtegenwoordigd zijn bij antisemitisch geweld.

Sociale marginalisatie

De daders blijken zelden asielzoekers. Meestal gaat het om kinderen van arbeidsmigranten die eerder naar Europa kwamen. Volgens de onderzoekers ligt de oorzaak van hun gedrag in de sociale marginalisatie van deze tweede generatie. Die zou weer het gevolg zijn van de lage scholing van hun ouders in combinatie met discriminatie op, onder meer, de arbeidsmarkt.

Maar dat wil niet zeggen dat het gevaar voor Europese Joden alleen uit islamitische hoek komt. De studie benadrukt dat antisemitisme onder niet-moslims eveneens wijdverbreid is. Zo zou de meerderheid van de antisemitische incidenten in Duitsland nog altijd voortkomen uit extreem-rechtse hoek, al is er discussie over de betrouwbaarheid van de cijfers. De Duitse regering besloot onlangs een speciale ‘antisemitisme-functionaris’ aan te stellen die de aard van de Jodenhaat zal onderzoeken.

In Hongarije, dat zijn grenzen angstvallig gesloten houdt voor islamitische invloeden, bespeelt premier Viktor Orbán antisemitische vooroordelen onder de bevolking in zijn kruistocht tegen de Hongaars-Amerikaanse filantroop George Soros.

Acht NRC-correspondenten beschrijven hoe antisemitisme zich manifesteert in hun land. In elk land is het verschillend. Lees ook: Antisemitisme in Europa is een veelkoppig monster

Op sociale media verspreiden radicalen, vooral uit extreem-linkse en extreem-rechtse hoek, in heel Europa weer het idee van een almachtige Joodse elite die wereldwijd aan de touwtjes trekt. Dat soort geluiden zijn in het Verenigd Koninkrijk te horen binnen Labour dat kampt met een reeks antisemitische incidenten onder zowel ‘gewone’ leden als prominenten van de partij. Al in 2016 werd oud-burgemeester van Londen Ken Livingstone geschorst vanwege antisemitische uitspraken. Sindsdien werd het probleem niet minder. Labour-parlementariërs getuigden vorige maand nog in emotionele toespraken van het antisemitisme dat ze binnen de partij ondervinden en de daarmee samenhangende doodsbedreigingen.

De vraag waarom de vijandigheid jegens Joden in Europa weer groeit, is moeilijk te beantwoorden, omdat de situatie per land nogal verschilt en onduidelijk is in hoeverre statistieken betrouwbaar zijn. In het Verenigd Koninkrijk waren vorig jaar meer meldingen van antisemitische incidenten dan ooit tevoren, maar de oorzaken zijn onduidelijk. In Duitsland was het aantal meldingen vorig jaar ongeveer gelijk aan 2016, maar wel hoger dan in 2015.

In Frankrijk is er sinds in 2000 de Tweede Palestijnse Intifada losbarstte een gestage toename van antisemitische incidenten te zien. Rode draad in alle West-Europese landen is dat toenemende spanningen tussen Joden en Palestijnen hier vaak leiden tot een groei in antisemitische uitingen, vooral uit islamitische hoek. Zie de Palestijnse president Mahmoud Abbas die maandag zei dat de Joden zelf medeverantwoordelijk zijn voor de Holocaust. In Nederland neemt het aantal antisemitische incidenten de laatste jaren af, maar kunnen ze onder invloed van gebeurtenissen in Israël zomaar weer een stijgende lijn vertonen.