Hoe een ‘stroomdipje van niets’ heel Schiphol plat heeft gelegd

Zestig vluchten vielen uit en vele reizigers strandden door de stroomstoring die zondag Schiphol trof.

Toegangswegen gesloten, lege landingsbanen, chaos in de vertrekhallen van Schiphol. Foto's Koen van Weel/ANP, Peter Bakker/ANP

Een ‘spanningsdip’ duurt meestal maar tienden van een seconde. Heel even komt er minder stroom binnen dan normaal. Toch was zo’n korte stroomdip zondag de vermoedelijke oorzaak van grote chaos op luchthaven Schiphol. Ruim zestig vluchten vielen uit; nog veel meer vliegtuigen liepen de hele dag vertraging op.

Wat er precies misging, wordt nog onderzocht. Netbeheerder Tennet en luchthaven Schiphol laten allebei een onderzoek uitvoeren. Dit is wat we tot nu toe weten.

Amsterdam Zuidoost, 00.42 uur

In één klap is het Amsterdamse stadsdeel Zuidoost donker. De straatverlichting valt uit en 18.837 huizen komen zonder stroom te zitten. Het academische ziekenhuis AMC schakelt probleemloos over op noodstroom.

Ede, 00.42 uur

Drie hoogspanningskabels in Amsterdam-Zuidoost vielen uit. Illustratie: NRC Studio

In een ruim kantoorpand op een bedrijventerrein in Ede houden nachtwerkers van de landelijke netbeheerder Tennet op grote schermen het Nederlandse hoogspanningsnet in de gaten. Dan komt er een uitzonderlijke melding binnen: in Amsterdam Zuidoost zijn drie kabels uitgevallen.

Het gaat om de snelwegen van het Nederlandse stroomnetwerk. De ondergrondse kabels – waar 150.000 volt doorheen gaat – liggen tussen zogenoemde ‘hoogspanningsstations’. Dat zijn de plekken waar de stroom wordt overgedragen aan regionale netbeheerders, die de stroom aan bedrijven en huizen leveren. De nachtwerkers van Tennet bellen hun storingsmonteurs uit bed.

Schiphol, ca. 00.42 uur

Op Schiphol vallen elektrische systemen uit, ook al ligt de luchthaven niet in het getroffen Amsterdam Zuidoost. Een mogelijke oorzaak, zegt de regionale netbeheerder Liander, is een ‘spanningsdip’. Dat werkt zo: als ergens in het stroomnet kortsluiting is, kun je dat vergelijken met een steentje dat je in het water gooit: dichtbij zijn de gevolgen het grootst, maar ook verderop heeft het effect. „Als je dichtbij de kortsluiting van Amsterdam Zuidoost zit, pak je een flinke dip mee – in Groningen of Maastricht merk je niets”, zegt deeltijdhoogleraar elektrische energietechniek Han Slootweg van de TU Eindhoven. Hij schat dat de dip die Schiphol trof „tienden van een seconde” duurde.

Spanningsdips zijn niet uitzonderlijk, zegt Slootweg. Met een goed functionerende noodstroomvoorziening kun je die prima opvangen.

Op Schiphol is de noodstroom ook in werking getreden, zegt een woordvoerder. Waarom er dan toch systemen uitvielen, kan hij nog niet verklaren. Dat moet het onderzoek uitwijzen.

Direct na de melding wordt op Schiphol geprobeerd om de systemen weer in te schakelen – liefst binnen enkele uren, want in de vroege ochtend komen de meeste vluchten weer op gang.

Chaos in de vertrekhallen van Schiphol. Foto: ANP

Amsterdam Zuidoost, ca. 02.00 uur

De storingsmonteurs van Tennet arriveren op de hoogspanningsstations waartussen de drie getroffen kabels liggen: Venserweg (bij Diemen), Bijlmer-Zuid en Amstelveen. De hele nacht zijn ze aan het testen en meten. Twee van de drie kabels kunnen ze weer inschakelen, ontdekken ze. Maar één van de twee kabels tussen Bijlmer-Zuid en Venserweg blijkt beschadigd te zijn.

Om 08.23 uur zet Tennet weer hoogspanning op de twee kabels. Daarna is het aan de regionale netbeheerder Liander om – gebied voor gebied – de stroomlevering aan huizen en bedrijven weer op gang te brengen. Rond 10.30 uur heeft iedereen weer elektriciteit.

Hoe is de hoogspanningskabel beschadigd? Dat wordt nu uitgezocht, zegt een woordvoerder van Tennet. Meestal worden zulke storingen veroorzaakt door graafwerkzaamheden. „Zo’n kabel moet je zien als een fietsband”, zegt de woordvoerder. „Een lek kan al lang geleden ontstaan zijn, maar opeens gaat het mis.” Dan ontstaat er kortsluiting.

Een vraag waar Tennet nog achteraan moet, zegt hoogleraar Slootweg, is waarom beide kabels tussen Bijlmer-Zuid en Venserweg uitvielen, als maar één van beide beschadigd is. „Het systeem is juist dubbel uitgevoerd om te zorgen dat als er één kabel uitvalt, de ander het kan opvangen.”

Schiphol, ca. 05.00 uur

De meeste systemen heeft Schiphol na de korte spanningsdip weer aan de praat gekregen, maar de systemen die nodig zijn voor het inchecken niet. Passagiers komen nu in grote aantallen naar het vliegveld – het is meivakantie. Schiphol vreest dat de mensenmassa tot veiligheidsproblemen kan leiden en besluit in overleg met de Koninklijke Marechaussee om alle toegangswegen tot de luchthaven te blokkeren. Sommige reizigers proberen het vliegveld toch te bereiken: ze stoppen langs de snelweg en klimmen over de vangrail.

Ook treinen stoppen niet meer op Schiphol. En er wordt besloten tot 09.00 uur geen inkomende vluchten te laten landen. Allemaal om te voorkomen dat het te druk wordt. Omliggende vliegvelden worden via de luchtverkeersleiding gewaarschuwd, zodat ze hun vliegtuigen richting Schiphol aan de grond houden. Als die al onderweg zijn, wordt een andere oplossing gezocht, zoals een landing op een ander vliegveld.

Lege landingsbanen op Schiphol. Foto: ANP

Schiphol, ca. 06.30 uur

De inchecksystemen doen het weer. Daarom besluit Schiphol om de toegangswegen en het treinstation weer vrij te geven. Maar het vluchtschema is al zodanig in de war dat ook nu nog uitgaande vluchten uitvallen, of anders vertraging oplopen. Het is nog extreem druk, vooral bij de incheckbalies en de vertrekhallen.

Er wordt besloten dat er tussen 09.00 en 11.00 uur elk uur tien vliegtuigen mogen landen. Ook na 11 uur wordt het aantal inkomende vluchten nog beperkt. Pas rond 16.00 uur wordt er weer „maximaal gevlogen” meldt Schiphol. Wel zijn er bij de uitgaande vluchten nog steeds vertragingen.

Schiphol, maandag

Ruim 5.500 mensen die zondag niet konden vertrekken zijn omgeboekt naar een vlucht op maandag. Daardoor is het opnieuw extra druk op Schiphol, bovenop de vakantiedrukte. Maar, zegt een woordvoerder van de luchthaven: „Er waren geen annuleringen of vertragingen meer naar aanleiding van de storing van gisteren.”

Correctie (2 mei 2018): In een eerdere versie stond dat er 15.000 Volt door de ondergrondse hoogspanningskabels gaat. Dat moest zijn: 150.000 Volt. Hierboven is dat aangepast.