Opinie

    • Peter de Bruijn

‘Strong silent type’ is nu een vrouw

Peter de Bruijn Een zwijgzame man blijkt in films tegenwoordig vaak een probleem te hebben, stelt Peter de Bruijn vast. Moeten de vrouwen het archetype sterk en stil in leven houden?

Maffiabaas Tony Soprano beklaagde zich er al over. Waar is hij gebleven? De echte man, die niet voortdurend wil praten over zijn gevoelens, die gewoon doet wat er gedaan moet worden en verder zijn mond dichthoudt: „Whatever happened to Gary Cooper? The strong silent type. That was an American. He wasn’t in touch with his feelings. He just did what he had to do. See, what they didn’t know was that once they got Gary Cooper in touch with his feelings, that they wouldn’t be able to shut him up!”

Paradoxaal genoeg stak Tony die beroemde tirade in de eerste aflevering van The Sopranos af tijdens een sessie bij dr. Melfi; de psychiater die hem moet helpen om zijn verlammende paniekaanvallen de baas te worden.

Gary Cooper was een van de eerste filmsterren die met een rood potlood door zijn scripts ging, omdat hij begreep dat hij meer indruk zou maken op het bioscoopscherm als hij minder zou zeggen en minder zou doen. Later verfijnden John Wayne en Clint Eastwood die kunst. Zij vertegenwoordigden een ideaal van mannelijkheid waarvoor niet alleen jongens, maar ook meisjes gevoelig bleken te zijn. Joan Didion beschreef in ‘John Wayne: A Love Song’ hoe ze als achtjarig meisje Wayne in de bioscoop zag, in de western War of the Wildcats, en daarna haar hele leven lang bleef fantaseren over een man zoals Wayne die voor haar „een huis zou bouwen in de bocht van de rivier”.

Tegenwoordig zie je zulke sterke, zwijgende kerels niet veel meer in films. Komt er een keer een zwijgzaam type voorbij, dan heeft zo’n man vaak een probleem. In God’s Own Country van de Britse regisseur Francis Lee is boer Johnny iemand die niet over zichzelf praat, hard werkt, stevig drinkt en zijn seksleven rauw en anoniem houdt. Hij is wel stil, maar niet sterk. Johnny stevent af op een gebroken, eenzaam, mislukt bestaan, totdat hij werkelijk contact weet te maken met de knappe Georghe en, jawel, leert om over zijn gevoelens te praten.

In het Israëlische Foxtrot is architect Michael Feldman eveneens een type dat nooit zwakheid wil tonen, zelfs niet als hij het bericht krijgt dat zijn zoon Jonathan bij het uitoefenen van zijn dienstplicht is omgekomen. De buitenwereld krijgt alleen zijn woede te zien; niet zijn pijn. Zo houdt hij misschien zichzelf voor de gek, maar niet zijn vrouw Daphna. In de fraaie apotheose van Foxtrot blijkt dat ze precies weet dat zijn ongenaakbare buitenkant inderdaad alleen maar dat is: een buitenkant.

Tegen de klippen op behoeden sommige actrices de ‘strong silent type’ nog voor de complete ondergang. In de roadmovie La Holandesa weigert hoofdpersoon Maud te praten over haar grote verdriet: ze kan geen kinderen krijgen. Ze laat slechts mondjesmaat en ongewild iets van haar emoties zien. Dat was vooral de inbreng van actrice Rifka Lodeizen, vertelde regisseur Marleen Jonkman, die zich de rol aanvankelijk warmer had voorgesteld. Het sterke, zwijgzame type blijkt zo gelukkig toch nog niet helemaal uitgestorven te zijn. Jammer dat Tony Soprano dat niet meer kan meemaken.

Peter de Bruijn is filmrecensent
    • Peter de Bruijn