Kwart amusement publieke omroep haalt de norm niet

De amusementsnorm De publieke omroep NPO heeft voor het eerst de ‘amusementsnorm’ gehanteerd: vermaak mag alleen als je er kijkers jonger dan 50 jaar mee trekt.

Caroline Tensen in de spelshow Eén tegen 100. Foto Avrotros

Eén tegen 100 (AVROTROS) voldoet niet aan de eisen van de nieuwe Mediawet. De quiz, waarin één speler het opneemt tegen honderd anderen, trekt te weinig kijkers onder de vijftig jaar. Dat blijkt uit een toets die de publieke omroep (NPO) vorig jaar voor het eerst heeft uitgevoerd. Het resultaat staat in de Terugblik 2017. Verandert er niets, dan verdwijnt het spel in 2019 van de tv. Hetzelfde geldt voor zes andere NPO-programma’s, waaronder Smaakt naar meer (MAX), het napraatprogramma bij Heel Holland Bakt.

Vier vragen over amusement bij de publieke omroep.

1 Wat is de ‘amusementstoets’ van de NPO?

De publieke omroep mag sinds vorig jaar alleen amusement maken als het nut heeft. Voormalig staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) wilde af van „plat vermaak”, van programma’s als Ranking the Stars en Bananasplit. Amusement behoort niet meer tot de kerntaken van de publieke omroep. Die heeft namelijk als functie om de publieke waarden uit te dragen, en de kijkers bij te lichten. Daar hoort een avondje lekker lachen niet bij. Verder zou de NPO met puur amusement oneerlijke concurrentie bieden aan de commerciële omroepen, die leven van vermaak. In de nieuwe Mediawet is daarom vastgelegd dat amusement alleen is toegestaan als de kijker er iets van opsteekt, of als een programma bovengemiddeld veel ‘moeilijk bereikbare kijkers’ naar de publieke omroep trekt.

Voor het eerst heeft de NPO vastgesteld om welke programma’s het nu eigenlijk gaat: wat is ‘amusement’, en dus niet ‘cultuur’, ‘educatie’ of ‘informatie’? Vervolgens is er getoetst of die programma’s voldoende moeilijk bereikbare kijkers trekken. Per zender is die groep anders gedefinieerd. Voor NPO 1 valt iedereen tussen de 13 en 49 jaar in die categorie. Voor NPO 3 is dat iedereen tussen de 13 en 34 jaar.

2 En, wat zijn de eerste conclusies?

De publieke omroep zond vorig jaar 27 amusementsprogramma’s uit, zoals Wie is de Mol? en Boer zoekt Vrouw. Een kwart daarvan haalt de norm niet. Voor NPO1 gaat het behalve om Eén tegen 100 en Smaakt naar meer, ook om reisprogramma Van A naar B (KRO-NCRV) en goochelshow MAX Magic Show. Op NPO 3 haalde de Graham Norton Show (BNNVARA) de norm niet, net als twee programma’s over de Britse illusionist Dynamo.

Die programma’s hoeven niet meteen weg. Dat moet pas als je twee jaar achtereen de norm niet haalt. Ze hebben dus tot het voorjaar van 2019. En dan volgt eerst nog een goed gesprek. Wie bijvoorbeeld kan aantonen dat andere zenders gelijktijdig een succesrijk jongerenprogramma uitzonden, krijgt een nieuwe kans.

3 Wat is er gebeurd met de lijst van 2016?

In de lijst met 27 amusementsprogramma’s ontbreken een aantal namen, zo lijkt het. Want waarom staat Bed & Breakfast (MAX) er niet op? Of Heel Holland Bakt? Toen in februari via De Telegraaf een lijst opdook met amusementsprogramma’s uit 2016 die bij wijze van proef aan de nieuwe Mediawet waren getoetst, stonden daarop niet 27, maar 43 titels. Een woordvoerder van de NPO legt uit dat de titels destijds „min of meer toevallig” zijn gekozen – de lijst moest slechts inzichtelijk maken „hoe je selectiviteit kunt meten”. Bed & Breakfast heet nu ‘service’ en valt in de categorie ‘informatie’. Heel Holland Bakt is volgens de NPO ‘artistiek spel’, en dus ‘cultuur’.

4 Wat is amusement en wie bepaalt dat?

Onder amusement vallen programma’s die de kijkers vermaken, en weinig tot geen andere doelen hebben. De NPO bepaalt zelf wat amusement is. Daarvoor is de Werkgroep Classificatie opgericht, die alle programma’s indeelt in genres.

Die werkgroep houdt speciaal in de gaten of tv-programma’s die gemerkt zijn als ‘human interest’, ‘artistieke quiz’, of ‘educatieve quiz’ – die vallen onder ‘cultuur, expressie’ – niet stiekem toch amusement zijn. Om dit te bepalen hebben de classificeerders een vragenschema gekregen. Bij human interest gaat het bijvoorbeeld om de vragen: is het maatschappelijke of psychologische vraagstuk belangrijker dan de vorm van het programma? En: geeft het programma inzicht in het karakter van de hoofdpersoon? Als het antwoord twee keer ‘ja’ is, dan is het cultuur, en geen amusement. Bij de quizzen gaat het om vragen als: kun je minder dan tienduizend euro winnen? Is er een vakjury? En krijgt de kandidaat begeleiding van een vakman? Bij drie keer ‘ja’ valt de quiz onder Cultuur, en is geen amusement.

Van de 2.017 programma’s die de NPO vorig jaar uitzond, werden er slechts 27 gemerkt als amusement: 1,3 procent. Eén op de vijf dagen komt er een amusementsprogramma langs. Dit duidt erop dat de werkgroep een nauwe definitie hanteert. Naast Heel Holland Bakt blijken ook De Kwis en het Eurovisie Songfestival te vallen onder ‘cultuur, expressie’. Die hebben dus geen last van de amusementstoets.