‘Komedie gaat over politiek zoals het is’

Armando Iannucci De regisseur richt zich in zijn politieke satires op entourage en paleisintrige. ‘The Death of Stalin’ is geen uitzondering.

De entourage rond Stalin is er nog niet zo zeker van dat hij dood is in ‘The Death of Stalin’, met links Steve Buscemi als Chroesjtsjov en Jeffrey Tambor als Malenkov, en rechts Simon Russell Beale als Beria.

Leiders boeien de Schotse satiricus Armando Iannucci niet zo. Donald Trump? „Die man is van zichzelf al een farce. De mensen om hem heen boeien me veel meer. Types die roepen: deze man is schokkend vulgair en onwetend, hij mag nooit president worden! En een dag na zijn verkiezing klappen ze al met de hakken: aye aye, president.”

De politieke satire van Armando Iannucci – Schotse moeder, Italiaanse vader – gaat over paleisintriges. Doorgebroken als schrijver, later ook regisseur, van Alan Partridge, een afstotelijk mediafiguur vertolkt door Steve Coogan, was hij ‘show runner’ van de tv-series The Thick of It (2005-2012, over een Britse scharrelpoliticus) en Veep (2012-12017, over de hofhouding van een Amerikaanse vice-president). In zijn speelfilm In the Loop wordt de wereld via Trans-Atlantisch gejok de Irakoorlog ingerommeld.

The Death of Stalin volgt de machtsstrijd binnen het Politbureau van meelopers en monsters die de paranoïde dictator Stalin nog niet had gezuiverd als hij op 5 maart 1953 sterft aan de gevolgen van een beroerte. In de film konkelen ze rond zijn vijfdaagse sterfbed en lijkbaar: kroonprins Georgi Malenkov, een pompeus zuigvisje, de cynische spionnenbaas Lavrenti Beria, de als paljas onderschatte Nikita Chroesjtsjov.

Als we Armando Iannucci eind januari in Rotterdam spreken, is zijn film zojuist verboden in Rusland. Nogal rommelig, zoals dat gaat onder Poetin. The Death of Stalin was al door de keuring, Iannucci had interviews gegeven in Moskou, maar na een vertoning in de Doema – het parlement – volgde alsnog een verbod en viel de politie bioscopen binnen. Prima publiciteit? Iannucci zit er niet op te wachten. „Natuurlijk wordt het zo de meest besproken film en gaat iedere Rus hem nu bekijken via een illegale streamer of dvd. Maar ik wilde hem liever in de bioscoop.”

Hoe was ‘The Death of Stalin’ in Rusland gevallen, denkt u?

„Afgaande op wat ik hoorde: gemengd. De een vond hem grappig, de ander vond hem goed maar kon er niet om lachen, een derde zei: hoe durft u? Stalin heeft zo’n ambivalente status in Rusland, je ziet zijn portret overal. Anders dan Hitler is hij ermee weggekomen. Voor de een is hij een massamoordenaar, voor de ander een leider die de nazi’s versloeg en de Sovjet-Unie industrialiseerde.”

Mag je lachen om een dictator die tientallen miljoenen mensen vermoordde?

„Natuurlijk, anders heeft Stalin toch gewonnen? In de Sovjet-Unie circuleerden onder Stalin clandestiene moppenboekjes, op bezit daarvan kon de doodstraf staan. Humor is vrijheid. Je kan me doodschieten, maar ik kan jou uitlachen.

„Charlie Chaplin stak de draak met Hitler in The Great Dictator toen de Tweede Wereldoorlog al begonnen was. Dat speelt in het getto en de Rijkskanselarij, en dat schokt ons niet. Ik mik op een zeker ongemak, maar ik geloof niet dat ik mensen bespot die met hun koffer gepakt ’s nacht wachten op de klop op de deur. De grappen gaan niet over de paniek, de massamoorden, de goelag, daar is de film eerder wrang.”

Lees ook hoe de machtsstrijd zich ontvouwde in de Sovjet-Unie na de dood van Stalin: Had Beria niet beter Stalin kunnen opvolgen?

In hoeverre neemt u een loopje met de feiten?

„Alles is op feiten gebaseerd. Stalin die na zijn beroerte een hele dag op de vloer in zijn eigen urine ligt omdat zijn bewakers bevel hadden hem niet te storen. Dat er geen goede dokter te vinden was omdat Stalin ze allemaal had laten arresteren. Ik zwak de zaken vaak eerder af dan dat ik ze aandik.

„In mijn ogen is komedie geen lager genre dan drama als je de politiek onderzoekt. Ik ben een enorm fan van politiek drama van Aaron Sorkin (West Wing, Network). Bij hem wordt politiek bedreven door zeer competente mensen vol nobele bedoelingen. Dat gaat over politiek zoals het zou moeten zijn. Komedie gaat over politiek zoals het is.”

    • Coen van Zwol