Justitie maakt weinig gebruik van kroongetuigen

Ook is het voor kroongetuigen vaak niet aantrekkelijk genoeg om met justitie mee te werken.

De auto met daarin Fred Ros, kroongetuige in de liquidatiezaak Passage, arriveert bij het verhoor. Foto Evert Elzinga/ANP

Bij Nederlandse rechtszaken wordt er weinig gebruikgemaakt van kroongetuigen. Dat blijkt dinsdag uit een onderzoek van het het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) waarin de Nederlandse situatie vergeleken wordt met die in Duitsland, Italië en Canada.

Kroongetuigen kunnen in sommige gevallen in ruil voor strafvermindering een verklaring afleggen over verdachten. Het Openbaar Ministerie (OM) biedt zo’n regeling aan. Onderzoekers concluderen dat zo’n verklaring in veel strafzaken nuttig kan zijn, maar dat het middel nog te weinig wordt ingezet.

Dit komt onder meer door de strenge wetgeving op het gebied van de inzet van kroongetuigen. Die wetgeving houdt onder meer in dat bij justitie een lange procedure moet worden doorlopen voordat een getuige kan worden ondervraagd. Dat gebeurde in de afgelopen twaalf jaar dan ook maar in drie zaken. Ook spelen ethische bezwaren tegen strafvermindering een rol.

Lees ook: Beperk de kroongetuige tot de zwaarste zaken

Ook blijkt dat het aanbod dat het OM doet, voor veel getuigen niet hoog genoeg is om mee te werken. In Nederland kan een straf in ruil voor een verklaring maximaal met de helft verlaagd worden. De straf(eis) komt dus nooit geheel te vervallen. In het buitenland kan dat wel. Ook de bescherming van de getuige en diens familie weegt vaak zwaar mee in de afweging om mee te werken.

Justitie vindt al langere tijd dat het makkelijker moet worden om kroongetuigen in te zetten in de rechtbank. Volgens onderzoekers wordt er nu nog vaak gebruikgemaakt van getuigen die verdacht worden van zware criminaliteit, en worden er te weinig verdachten van lichtere vergrijpen ingezet.

Lees ook: Vorige maand zette het OM nog een kroongetuige in in een onderzoek naar een serie moorden in Utrecht. De getuige was zelf betrokken bij de liquidaties.

Als voorbeeld van een zaak waarin kroongetuigen de afgelopen jaren succesvol werden ingezet, noemen de onderzoekers het Passageproces, een onderzoek naar zeven liquidaties in Amsterdam rond de eeuwwisseling. Dankzij de verklaring van kroongetuige Peter la S. slaagde justitie erin om voldoende bewijs te verzamelen tegen de vier hoofdverdachten.

Wetgeving

In 2006 kreeg de bestaande wetgeving voor de inzet van kroongetuigen vorm. Dat werd gedaan naar aanleiding van de IRT-affaire uit de jaren negentig. Daarbij lieten politie en het OM drugstransporten door om zo drugsbendes te kunnen oprollen. Daarop werd door de politiek besloten dat het oproepen van kroongetuigen een zwaar middel is dat door justitie maar beperkt mag worden gebruikt. Sindsdien werden er in Nederland vijf kroongetuigen ingezet.

    • Maartje Geels