Grote namen liefhebberen met smartphonefilm

Filmen met een telefoon Zal het gebruik van smartphones om films mee te maken een nieuwe democratiseringsgolf veroorzaken?

Claire Foy in ‘Unsane’: volledig opgenomen met een iPhone.

Slechts 1,2 miljoen dollar kostte naar verluidt psychothriller Unsane. Een schijntje, zoiets als Sex, Lies en Videotape, het debuut van dezelfde regisseur, Steven Soderbergh, die in 1989 de opmars inluidde van de ‘Indie’, of onafhankelijke film. Sindsdien maakte hij Oscarmagneten – Erin Brockovich, Traffic – en blockbusters als stripperfilm Magic Mike en de Ocean’s Eleven- serie.

Tussendoor experimenteert Soderbergh. Hij filmde het zelfbewust pulpy Unsane met iPhone 7 Plus, wat nauwelijks nog pionierswerk is. Smartphonefilms bestaan al ruim een decennium; wereldwijd zijn er talloze smartphone-festivals. De snel groeiende kwaliteit van telefooncamera’s concurreerde foto- en videocamera’s uit de markt. Leidt de smartphone ook tot een tweede democratiseringsgolf in film, na de goedkope digitale camera die Soderbergh ook vroeg omhelsde?

Verwacht niet meteen een revolutie. Volgens Soderbergh vereist het een enorme mentale omschakeling bij professionals om hun miljoenenfilms met een ordinair mobieltje op te nemen. Makers als Quentin Tarantino en Christopher Nolan verschansen zich juist grimmig in celluloid en breedbeeld; het gros van de smartphonefilms komt voorlopig van amateurs en studenten die op een doorbraak hopen.

Wel liefhebberden er al grote namen mee. In 2009 nam Sally Potter met Jude Law en Judi Dench de kunstfilm Rage op met een smartphone: zij noemde dat „naakte cinema”. Zack Snyder en Park Chan-wook gebruikten een mobieltje voor horrorfilms vol visuele effecten, en soms bracht het uitkomst als het filmbudget op was – de Oscarwinnende documentaire Searching for Sugar Man werd in 2011 op iPhone voltooid toen er geen 35mm-film meer voorhanden was.

Als die beelden ongepolijst ogen, des te beter: dat kan het realisme van de film versterken. Realiteit simuleer je door haarscherpe beelden of door het tegendeel: ruw filmen in een medium waarmee wij doorgaans realiteit vastleggen: voorheen de videocamera, nu de mobiele telefoon. De kijker identificeert zich dan met de cameraman, en dat maakte ‘found footage’-horror in het kielzog van The Blair Witch Project (1999) zo echt én eng.

Sean Bakers iPhone-speelfilm Tangerine – een hectische dag uit het leven van de jaloerse trans-prostituee Sin-Dee – was de eerste iPhonefilm die in 2015 ook visueel indruk maakte. Baker zag de smartphone als budgetbesparing én als zelfopgelegde beperking in de trant van de Deense ‘kuisheidsgelofte’ Dogme ’95. Zijn iPhone 5S toont de ‘mean streets’ van West-Hollywood op een unieke, intense manier. Toch keerde Baker bij de opvolger, The Florida Project, terug naar 35 mm.

Steven Soderbergh lijkt ambitieuzer; zijn komende basketbalfilm High Flying Bird wordt opnieuw een iPhone-film. Hij raakte ervan gecharmeerd omdat het ongetrainde oog inmiddels weinig verschil ziet met professionele camera’s. Zo kan Soderbergh zich blijkens interviews via zijn mobieltje „bevrijden van ideeën over zichzelf” met glorieuze pulp, en bevrijden van inmenging door studio, financier en producer. Of een film een hit of flop is, hangt af van zijn budget; Unsane heeft zijn budget nu al tien keer terugverdiend.

In Unsane filmde Soderbergh met drie iPhones van 700 dollar elk een film van 4K-kwaliteit. Al gaat dat niet zonder hulpstukken: software als Filmic Pro, die de gebruiker controle geeft over lichtgevoeligheid, kleur en beeldkwaliteit, een steadicam ter stabilisatie, speciale lenzen voor breedbeeld – in Unsane ook een groothoeklens die effectief de paranoia en psychose van zijn heldin Sawyer Valentini versterkt.

Unsane werd heel snel en dus spotgoedkoop opgenomen, in ruim een week. Soderbergh, die zijn eigen camerman is, kon filmen vanuit voorheen onmogelijke hoeken en in kleine ruimtes. Dat maakt de smartphone voorlopig beter geschikter voor claustrofobie dan voor epische westerns – maar dat is toch al geen genre waar de beginneling zich aan moet wagen.