Biologie

Rozengenoom: roos is even nauw familie van aardbei én framboos

Deze week publiceert een internationale groep biologen voor het eerst een uitgebreid genoom van een roos. Ze vergeleken het onder andere met aardbeien.

Foto Pascal Heitzler

Ze figureren in het gigantische middeleeuwse gedicht Roman de la Rose én op de voorkant van hedendaagse valentijnskaarten: rozen zijn al eeuwenlang geliefde bloemen. Er bestaan wereldwijd zo’n tweehonderd rozensoorten, en door die met elkaar te kruisen zijn duizenden hybriden ontstaan – van wit en zachtgeel tot dieprood en zelfs zwart.

Deze week publiceert een internationale groep biologen in Nature genetics voor het eerst een uitgebreid genoom van een roos, de Old Blush, een cultivar van de Rosa chinensis. De Old Blush werd in de achttiende eeuw in Europa geïntroduceerd. De bloemen zijn roze en hebben een lichte theegeur.

De biologen beschrijven in hun artikel hoe ze het genoom van de Old Blush vergeleken met dat van onder andere aardbeien, abrikozen en appels, om meer inzicht te krijgen in de evolutie van de roos. Nu blijkt dat aardbei (Fragaria) en roos (Rosa) zich tegelijk afsplitsten van elkaar én van de framboos. Eerder werd gedacht dat de framboos de lijn van aardbei en roos al veel eerder verliet (rond 75 miljoen jaar geleden) dan de splitsing tussen roos en aardbei (60 miljoen jaar terug)

Ook konden ze nagaan hoe de eigenschappen kleur en geur genetisch met elkaar samenhangen: er blijkt zo veel overlap te zijn, dat combinaties van bepaalde geuren en kleuren niet mogelijk zijn. Welke dat zijn, vermelden de biologen niet.

Minder dorstig

Ook hebben de onderzoekers kandidaat-genen ontdekt die kunnen leiden tot soorten die minder water nodig hebben en langer mooi blijven in de vaas. Andere genen bieden inzicht in resistentie, en kunnen leiden tot verminderd gebruik van pesticiden in de rozenteelt. Daarnaast verwierven de biologen inzicht in welke genen kunnen leiden tot meerdere bloeiperiodes binnen één jaar. Dat deden ze op basis van het genoom van La France, een roos die de kracht van Europese rozen combineert met de herhaaldelijke bloei van Chinese.

Met 36.377 eiwitcoderende genen is het genoom van de Old Blush voor ruim 90 procent compleet. Daarmee is het een van de uitgebreidste plantengenomen ooit. Eerder deden andere onderzoekers wel pogingen om het rozengenoom te ontrafelen, maar dat leidde alleen tot gefragmenteerde datasets.

Het nieuwe genoom is interessant voor rozenkwekers: hoe krijg je de kleurigste, geurigste, sterkste roos?

    • Gemma Venhuizen