Wat klopt er van het ‘bewijs’ van Netanyahu ?

Wapenprogramma

Hoewel het IAEA van veel details op de hoogte was, heeft Netanyahu ook wel ergens een punt. Iran moet openheid van zaken geven.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu tijdens zijn speech op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Tel Aviv. Foto Amir Cohen / Reuters

Heeft de Israëlische premier Netanyanu het fundament weggetrokken onder het JCPOA, de overeenkomst die Iran in juli 2015 sloot over inperking van zijn nucleaire activiteiten? Zekerheid daarover is er nog niet. Volgens de vermaarde nucleaire ‘deal’ moest Iran in december 2015 volledig openheid van zaken geven over zijn vroegste nucleaire activiteiten, daaronder viel het werk aan een atoombom. Dit laatste project, dat in zijn laatste fase Project Amad heette, werd volgens het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) én de Amerikaanse inlichtingendiensten in 2003 definitief beëindigd.

Onbekend is welke informatie Iran in december 2015 precies aan atoombureau IAEA heeft verstrekt, maar volgens Netanyahu heeft het land diverse activiteiten ontkend die wel degelijk hadden plaatsgevonden, zoals de vorming van halve bollen metallisch uranium voor de kern van atoombommen.

Ook werk aan de noodzakelijke metallurgie zou Iran hebben verzwegen. De documenten die de Israëlische geheime diensten hebben weten te bemachtigen zouden dit aantonen.

Lees ook de analyse van correspondent Jannie Schipper: Netanyahu zegt dat Iran heeft gelogen over kernwapenprogramma

Netanyahu benadrukte dat officiële Iraanse woordvoerders altijd hebben volgehouden dat Iran nooit aan een atoombom heeft gewerkt en dat ook nooit van plan is geweest. Uit de buitgemaakte documenten zou nu het leugenachtige hiervan blijken.

Hiertegenover staat dat het IAEA al in november 2011 in één van zijn vele inspectierapporten expliciet vaststelde dat Iran tussen 1987 en 2003 een nucleair wapenprogramma had gehad en dus aan een bom werkte. Er zijn meerdere aspecten van dit werk openbaar gemaakt. Veel details kwamen uit de laptop van een Iraanse technicus die door de Duitse inlichtingendienst als bron was gebruikt.

De computer met een schat aan details is via Turkije in de Verenigde Staten terechtgekomen. Later is het materiaal (de zogenoemde alleged studies) ook ter beschikking gesteld van het IAEA. Het bestaan van het wapenprogramma was dus geen geheim.

Maar zeer bedenkelijk is dat Iran alle onderzoeksresultaten van het vroege werk aan vijf kernkoppen (uraniumbommen van tien kiloton TNT elk) uiterst zorgvuldig heeft gearchiveerd en dat dit archief nog onlangs werd verplaatst naar een geheim gebouw met de allure van een willekeurige schuur. (Het doet denken aan de ontdekking, in 1995, van kisten vol informatie, inclusief cd’s, over het Iraakse onderzoek aan biologische wapens in een kippenboerderij bij Bagdad.) Uit de aangetroffen documenten zou blijken dat Iran na de formele beëindiging van Project Amad in 2003 van plan was dit programma onder een andere naam (SPND) maar met dezelfde mensen voort te zetten. Of het er ook echt van gekomen is, toonde Netanyahu niet aan.

Het wachten is op een verklaring van het IAEA over mogelijke tekortkomingen van Iran in de bedoelde volledige opening van zaken in december 2015.