Tsjaad krijgt omstreden nieuwe grondwet

De constitutie legt de macht vrijwel volledig in handen van president Déby. De oppositie maakt zich grote zorgen.

President Idriss Déby van Tsjaad (midden, in het wit) op een Afrikaanse top in maart met de Rwandese president Paul Kagame (rechts). Foto AP

Het parlement van Tsjaad heeft maandag vrijwel unaniem gestemd voor invoering van een omstreden nieuwe grondwet. Dat meldt persbureau Reuters. De constitutie legt nog meer macht in handen van president Idriss Déby, die al sinds 1990 aan aan het roer staat.

De grote verandering in de nieuwe grondwet is de afschaffing van de positie van minister-president. Alle macht komt voortaan bij president Déby te liggen. Een vicepresident zal er onder de nieuwe constitutie ook niet meer zijn.

Oppositiepartijen maken zich grote zorgen over de nieuwe grondwet. Déby’s tegenstanders vrezen dat de democratie in Tsjaad zwaar te lijden zal hebben onder de nieuwe grondwet. Wat dat betreft is het nu al niet goed gesteld met Tsjaad: volgens de ngo Transparency International hoort Tsjaad bij de vijftien meest corrupte landen ter wereld. Vrijwel alle oppositiepolitici boycotten de stemming in het parlement, zodat de voorstanders wonnen met 132 stemmen tegen twee.

Limiet op ambtstermijnen

De nieuwe constitutie stelt overigens wel een limiet in voor het maximale aantal ambtstermijnen die een president mag aanblijven. In de toekomst mag een Tsjadische president maximaal twee keer achter elkaar gekozen worden. In 2005 werd de limiet nog afgeschaft.

Een al te grote beperking is dat echter niet voor Déby, die al aan zijn vijfde termijn bezig is. De teller gaat pas lopen vanaf de volgende verkiezingen, in 2021. Bovendien wordt de lengte van de termijnen verlengd van vijf naar zes jaar. Zo kan Déby dus nog president blijven tot 2033, het jaar waarin hij 81 wordt.

Lees ook dit NRC-profiel van Idriss Déby: Lieveling van Westen doet wat hij wil

Déby was tot tien jaar geleden één van de zwakkere Afrikaanse leiders. Hij ontsnapte in 2006 aan een couppoging. Déby besloot vervolgens een sterk leger op te bouwen. Dat was een strategische zet. Westerse landen als Frankrijk sloten bondgenootschappen met Tsjaad, omdat dat land zich onder Déby bereid toonde om te vechten tegen jihadistische rebellen in de Sahel-regio.

De opbouw van de Tsjadische strijdkrachten kon Déby vooral betalen met de opbrengsten van oliewinning in het zuiden van het land. Olie is het voornaamste exportproduct van Tsjaad. De lage olieprijzen van de laatste jaren brachten het land echter in financiële problemen. Die leidden de afgelopen tijd tot protesten van ontevreden burgers.