Stem des Volks is nu meer groen dan rood

Dag van de Arbeid Wat is er nog over van de oude 1-mei-gedachte? Op zoek naar idealen bij het Maastrichtse koor Stem des Volks.

Een repetitie van Stem des Volks. Het koor zingt liederen over onder meer armoede, milieu en racisme. Foto Merlin Daleman

Een van de leden van Stem des Volks is op 1 mei jarig. Dus een deel van het van oorsprong sociaal-democratische koor uit Maastricht ziet elkaar bij haar. Een optreden tijdens een of andere manifestatie in het kader van de Dag van de Arbeid is er niet meer bij.

„1 mei leeft niet meer zo”, denkt Marieke Benschop, 25 jaar lid. „Ik heb een jaar in Brazilië gewoond. Daar betekende die dag echt iets. Hier niet.” In Maastricht, ooit de eerste industriestad van Nederland, zijn de meeste fabrieken verdwenen.

It’s not easy being green/ Having to spend each day/ The color of the leaves

Een lied van Kermit de Kikker op het repertoire van Stem des Volks? Volgens dirigent Edward Berden is het nummer heel passend: „De meeste leden zijn inmiddels meer groen dan rood. Het lied maakt duidelijk dat ook dat niet meevalt, als je tenminste consequent wilt zijn.”

Elke dinsdagavond repeteert Stem des Volks zo’n twee uur in een buurthuis in de Limburgse hoofdstad. Deze keer zijn 27 van de 35 leden aanwezig. Het repertoire bestaat uit liederen in onder meer Engels, Spaans, Duits en Jiddisch over onderwerpen variërend van armoede en milieu tot racisme en vluchtelingenproblematiek. Een deel van de optredens organiseert het koor zelf. Soms worden ze gevraagd, bijvoorbeeld bij manifestaties van Amnesty International.

Fabrieksstad

De geschiedenis van het koor gaat terug tot eind negentiende, begin twintigste eeuw. Voorzitter Jos Gielen weet niet precies hoe en wanneer het begon. „We zijn meer bezig met de toekomst”, zegt hij. De Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), voorloper van de PvdA, had in Maastricht, toen nog wel een fabrieksstad, in elk geval een veel steviger positie dan in de rest van Limburg. Stem des Volks zette de eisen kracht bij met gezang.

Van het toenmalige repertoire klinkt deze avond nog:

Morgenrood, uw heilig gloeien heeft ons steeds den dag gebracht/ Breek toch door, o lichtvernieuwer in den grooten volk’rennacht

De Tweede Wereldoorlog betekende het voorlopige einde van het koor. In 1978, in de Den Uyl-jaren, werd het heropgericht. Marlies Suijlen en Gonny Scaf, beiden inmiddels vooraan in de zeventig, zijn al lid sinds die tijd. „Toen zongen ook nog van die echte, oude SDAP’ers mee”, herinnert Suijlen zich. „Die vertelden over de roomse aanpak van de roden van vroeger. Bijvoorbeeld over nonnen in het onderwijs die hun katholieke leerlingen opdracht gaven om SDAP-kinderen in elkaar te slaan. Muzikaal was het toen minder. Nu zingen we soms vierstemmig, toen was tweestemmig al best moeilijk. Maar de bezieling die je hoorde als die oude SDAP’ers begonnen te zingen, was iets ongekends.”

Op 1 mei trokken de Maastrichtse PvdA’ers vanuit de binnenstad via de volkswijk Blauw Dorp naar de begraafplaats aan de Tongerseweg, waar de „duivelse” SDAP’ers van het eerste uur in ongewijde grond rusten. Stem des Volks zong, de toen nog bestaande eigen rode harmonie Ster der Toekomst speelde muziek. Scaf: „Dat was heel mooi. Onderweg sloten mensen zich nog spontaan aan.”

De traditie verwaaide met de in dezelfde jaren door de PvdA afgeschudde ideologische veren. Scaf en Suijlen stemmen af en toe nog op de partij. „Of op de SP”, vertelt Suijlen. „Een beetje afhankelijk van het soort verkiezing, de programma’s en de kandidaten. Nooit op GroenLinks. Dat is me te elitair.”

Actielied

De laatste arbeider vertrok een jaar of tien geleden. Te oud. „Nu zijn er alleen nog halfhoogopgeleiden”, lacht Leo Maathuis. Hij kwam dertig jaar geleden bij het koor vanwege het maatschappijkritische karakter. Inmiddels is dat engagement niet voor iedereen leidend. „Voor sommigen is de repetitieavond toch vooral een zanguitje.”

Maathuis probeert het vuur brandende te houden. Tijdens jaarvergaderingen zwengelt hij de discussie aan over de betekenis van de identiteit van het koor. En hij zorgt eigenhandig voor nieuw repertoire. Aan de vooravond van de menselijke ketting tussen Aken en het Waalse Tihange – waar een volgens velen onveilige kernreactor staat – maakte hij op de melodie van What shall we do with the drunken sailor? een eigen meertalige tekst. „Ik vond dat er een actielied moest komen.”

Maathuis’ nummer maakt deel uit van het repertoire van Stem des Volks. Meerstemmig zingen de leden tijdens de repetitie het refrein:

Doel-et-Tihange, trop sinistre (3x)/ Sauvez-nous du ‘melt-down’!

Maathuis probeert medekoorleden enthousiast te krijgen voor een gang naar Aken, waar de Franse president Emmanuel Macron volgende week de Karelsprijs – voor bijzondere inzet voor de Europese eenwording – krijgt. Daar zou dan zijn lied moeten klinken. „Want Frankrijk is grootaandeelhouder van de eigenaar van de centrale in Tihange.” Op een grote opkomst rekent hij niet. „Ik ben al blij als ik zes van onze mensen mee kan krijgen.”

Het hart van de leden van het koor klopt nog altijd links. „Bij de rode harmonie was dat anders. Daar sympathiseerde in de Pim Fortuyn-tijd waarschijnlijk minstens de helft met de LPF”, zegt Berden, die naast Stem des Volks ook Ster der Toekomst dirigeerde, tot die in 2013 fuseerde met de politiek neutrale Koninklijke Harmonie.

    • Paul van der Steen