Opinie

    • Jan Jaap de Ruiter

Moslims, kies voor Nederland en financier je moskee zelf

Bemoeienis van de Nederlandse overheid én van het buitenland is onwenselijk, schrijft Jan Jaap de Ruiter.

Foto Rick Nederstigt/ANP

Loop een willekeurige moskee in en je ziet en hoort al snel de oplossing voor het probleem van de financiering van de bouw van moskeeën. Overal hangen er aan de muren oproepen om geld te doneren, en imams missen zelden een gelegenheid om de gelovigen op te roepen geld te geven voor dat goede doel. ‘Zelf alles doen’ past in het huidige tijdgewricht, waarin de wens tot de vorming van een onafhankelijke islam hoog op de agenda staat van zowel moslims als niet-moslims: zonder enige bemoeienis van de ‘eigen’ staat of buitenlandse mogendheden.

Die afwezigheid van politieke bemoeienis met godsdienst is niet altijd het geval geweest. Onder koning Lodewijk Napoleon kwam er een ministerie voor Eredienst. Bij de vorming van het Koninkrijk der Nederlanden in 1815 werd dit in twee ministeries voortgezet: een voor de Katholieke Kerk en een voor ‘Hervormde en andere’ kerken. Op deze manier beoogde de staat het religieuze leven te controleren, opdat de kerk nooit meer zo machtig zou worden als in de tijd van voor de Franse Revolutie. De regering stelde ook een ‘Hoofdcommissie tot Zaken der Israëlieten’ in, wiens taak het was de Joodse gemeenschap te doen integreren als volwaardige staatsburgers in het nieuwbakken koninkrijk. In de tweede helft van de negentiende eeuw werd deze overheidscontrole afgebouwd, onder invloed van liberale en confessionele ideeën over de scheiding van kerk en staat. Vormen van subsidie voor kerkgebouwen bleven bestaan.

Behoefte aan moskeeën

In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw kwamen de gastarbeiders uit islamitische landen naar Nederland. Toen zij later gevolgd werden door hun vrouwen en kinderen en er nieuwe kinderen geboren werden, kwam een discussie op gang over de status en dus de rechten van deze mensen. In de Minderhedennota van 1983 werd vastgesteld dat zij een onlosmakelijk onderdeel zouden worden van de samenleving, en werd er ingezet op een beleid van ‘integratie met behoud van eigen identiteit’. Voor de gastarbeiders van die tijd was hun moslim-zijn een nog niet zo belangrijk onderdeel van hun identiteit als nu, maar er bestond wel behoefte aan plaatsen om de reguliere gebeden uit te voeren. Daarin werd voorzien door de bestaande ‘Wet premie kerkenbouw’. Moslims maakten slechts zeer bescheiden gebruik van die mogelijkheid, ongetwijfeld omdat ze maar matig georganiseerd waren. De moskee van Almelo is het enige voorbeeld van een door overheidsgeld gesubsidieerde moskee.

In de jaren tachtig nam de Tweede Kamer een motie van de leden Ien Dales (PvdA) en Jan-Kees Wiebenga (VVD) aan die de subsidieregeling voor religieuze gebouwen beëindigde. Toen al werd in de Kamer gewaarschuwd voor de mogelijkheid van buitenlandse beïnvloeding in de queeste van moslims naar middelen om moskeeën te bouwen.

Lees ook: Onderzoek NRC en Nieuwsuur: Geheime lijsten financiering moskeeën onthuld

En nu zitten we dan met de situatie dat de overheid informatie over buitenlandse financiering van de bouw van moskeeën jarenlang verborgen heeft gehouden. Volgen we de mantra ‘wie betaalt bepaalt’, dan impliceert dat met de buitenlandse financiering van moskeeën ook de ideologie van de salafistische of wahabistische islam in huis wordt gehaald. NRC en Nieuwsuur, die nieuws hierover naar buiten brachten, gaven aan dat het aantal salafistische moskeeën en predikers (meer dan) verdubbeld is, de afgelopen jaren. Bovendien stelden ze vast dat de interne prediking van de Haagse As Soennah-moskee sterk beïnvloed is door de fundamentalistische islam van haar Koeweitse geldschieters.

We moeten de zaak evenwel niet groter maken dan zij is. De lijst die NRC en Nieuwsuur publiceerden bevat slechts tien procent van de Nederlandse moskeeën en islamitische instellingen, en desgevraagd ontkennen sommige genoemde moskeeën dat ze ooit geld hebben gevraagd aan de Golfstaten of Saoedi-Arabië, of stellen ze wel geld gevraagd te hebben maar nooit gekregen.

Het verbieden van financiering vanuit het buitenland verstaat zich slecht met het feit dat Nederland een rechtsstaat is. De rechter zou moeten bepalen of een concrete moskeefinanciering tegen de wet ingaat. Maar met het oog op de vrijheid van godsdienst en het principe van vrije kapitaalstromen lijkt dat een heilloze weg. Gezien het gelijkheidsbeginsel, vastgelegd in artikel 1 van de Grondwet, zou een dergelijk verbod ook andere religieuze of ideologische instellingen kunnen treffen. Mag Rome dan nog wel de noodlijdende Nederlandse kerkprovincie financieel steunen en mag een partij als de PVV dan nog wel financiële steun ontvangen van schimmige Amerikaanse denktanks?

Antidemocratische wolk

Een terugkeer naar een beleid van strakke overheidscontrole op religieuze instellingen zoals in de negentiende eeuw of een hernieuwde mogelijkheid van overheidsfinanciering voor religieuze gebouwen zijn geen optie. Maar boven het Arabische Schiereiland hangt de wolk van een diepzwarte en in essentie antidemocratische vorm van islam, waardoor het vanuit sociaal-ethisch perspectief volstrekt onwenselijk is om nog langer zaken te doen met deze staten voor de financiering van de bouw van moskeeën en maatschappelijke activiteiten.

Lees ook: Wat is het gedachtengoed dat de As Soenah-moskee, deels met hulp vanuit de Golf, uitdraagt?

Hoe moeten moslimgemeenschappen dan aan geld komen? Dan kom ik bij de suggestie van het begin. Laat de moskeeën, die toch al naarstig bezig zijn geld in te zamelen, er nog een schepje boven op doen. Breng hen de mission statements in herinnering die op hun websites staan, zelfs op die van de salafisten, waarin ze onveranderlijk aangeven dat ze in de geest van de Nederlandse samenleving hun islam vorm willen geven. En het kan: de nieuwe El Oumamoskee in Amsterdam is helemaal gebouwd met eigen geld. De oplossing van het probleem is dus heel eenvoudig: financier je moskee zelf en bezwijk niet voor de verleiding aan te kloppen bij de rijke Arabieren in het Midden-Oosten. Zo bewijs je de samenleving waarvan je stelt dat je daarvan deel wilt uitmaken een dienst en bouw je daadwerkelijk mee aan een eigen, in Nederland passende islam.

    • Jan Jaap de Ruiter