Profiel

MaandagProfiel Dick Benschop Nieuwe topman Schiphol

Nieuwe topman Schiphol moet balanceren tussen klimaat en banen

Dick Benschop is vanaf dinsdag de hoogste baas van Schiphol. Zijn eerste klus is de nasleep van de stroomstoring – en er zullen lastige jaren volgen.

Dick Benschop heeft een dikke huid. Dat is althans een van de gewenste eigenschappen van de nieuwe bestuursvoorzitter van de Koninklijke Schiphol Groep. De profielschets, opgesteld door de raad van commissarissen, noemt dertien eigenschappen van de ideale kandidaat. Nummer zes: ‘Een pragmatisch persoon met moed en een dikke huid’. ‘Liefde voor de luchtvaartsector’ staat op nummer twaalf, ervaring in de luchtvaart is geen vereiste.

Vanaf dinsdag is historicus, voormalig politicus en Shell-directeur Dick Benschop (60) de hoogste baas van Schiphol. Hij is de opvolger van Jos Nijhuis, die ruim negen jaar leiding gaf aan de groei van Schiphol. De stroomstoring van zondag was nog voor Nijhuis, de nasleep daarvan en de vakantiedrukte zijn voor Benschop.

Niet alleen deze week is moeilijk voor Schiphol. De komende jaren worden lastig. De afgesproken grens van het vliegverkeer is bereikt, verdere groei is niet langer vanzelfsprekend. Omringende gemeenten willen bouwen, bewoners verzetten zich tegen meer geluidsoverlast en milieuvervuiling. De Onderzoeksraad voor Veiligheid is bezorgd over de vliegveiligheid, KLM klaagt over te weinig capaciteit en verkeerde keuzes. Er is politiek en maatschappelijk verzet tegen de uitbreiding van Lelystad Airport, eigendom van Schiphol. Kortom: de balans tussen economie en banen enerzijds en milieu en hinder anderzijds is delicater dan ooit.

Succesvolle lobby

Hoewel? In de jaren 90 stonden de verhoudingen ook op scherp. Benschop weet daar alles van. Tussen 1994 en 1998 werd hij als zelfstandig adviseur twee dagen per week ingehuurd door Schiphol. Hij was aangetrokken door Jan van Ingen Schenau, met wie hij kort daarvoor in het campagneteam van de PvdA had gezeten, samen met Jacques Monasch en Dig Istha. Met de toenmalige president-directeur van Schiphol, Hans Smits, voerde het PvdA-duo een succesvolle lobby in Den Haag voor uitbreiding van de luchthaven. „Dick is de architect, de geestelijk vader van de Polderbaan”, zei Van Ingen Schenau onlangs tegen het AD. De aanleg van de vijfde baan was een omstreden besluit van het kabinet-Kok I.

Istha, eind jaren 90 verbonden aan KLM, kijkt er met plezier op terug. „Ik was met Benschop en Kok veel het land in geweest tijdens de campagne in 1993. Natuurlijk hadden we daarna makkelijk toegang tot de premier. We hebben veel voor elkaar gekregen in die tijd.” Dat de PvdA in de jaren 90 zo sterk aanwezig was in de luchtvaartlobby is volgens Istha toeval, geen strategie.

Benschop groeide op als jongste van drie kinderen in een gereformeerd gezin in Driebergen, waar zijn vader gemeentesecretaris was.

De liefde voor politiek begon al vroeg, vertelt zijn goede vriend Matthias Boswinkel, directeur van vormgeefstudio Room. Ze leerden elkaar kennen op het Revius Lyceum in Doorn. Boswinkel: „Dat was een heel degelijke school, waar de onmondigheid van leerlingen statutair was vastgelegd. We hebben actie gevoerd om dat uit de statuten te krijgen.”

Tijdens zijn studie geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, waar hij actief was in de medezeggenschap, ontdekte Benschop de PvdA. Na een kort verblijf in het onderwijs werd hij vanaf 1986 persoonlijk medewerker van Joop den Uyl en Wim Kok, fractievoorzitters van de PvdA in de Tweede Kamer. Hij heeft altijd een sterke band met Kok gehouden. „Soms als ik bepaalde dingen doe, denk in ineens: ik doe een Wim Kokje”, zei Benschop zelf in het blad Intermedair.

De speciale band was merkbaar toen hij rond de eeuwwisseling staatssecretaris van Buitenlandse Zaken was in het kabinet-Kok II, bevestigt NS-topman Roger van Boxtel, minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid in hetzelfde kabinet. „Kok wilde graag met hem brainstormen, om verder te kijken dan de waan de dag. Benschop is rustig en bedachtzaam, erg gericht op de inhoud. In die zin is hij geen echte politicus.”

Overstap naar Shell

De enorme nederlaag van de PvdA in 2002 – van 45 naar 23 zetels – joeg Benschop uit de politiek. Als campagneleider voelde hij zich medeverantwoordelijk voor de nederlaag. Opvolging van fractievoorzitter Ad Melkert zat er niet meer in, oppositie voeren in de Kamer wilde hij niet. Hij meldde zich bij Jeroen van der Veer, toenmalig president-directeur van Shell. Die wilde hem graag hebben.

Shell trok hem naar eigen zeggen vanwege de politieke, sociale en maatschappelijke randvoorwaarden waar het bedrijf mee te maken heeft. Hetzelfde geldt voor Schiphol. Benschop had de laatste vijftien jaar vijf functies bij Shell, van 2011 tot 2016 was hij directeur Nederland.

Zijn opvolger Marjan van Loon leerde hem kennen toen ze allebei voor Shell in Maleisië werkten. In Nederland werd hij „een beetje mijn mentor”, zegt ze. Benschop tilde het interne vrouwennetwerk naar een hoger plan, ze voerden lange geprekken over Shell en de samenleving. „Dick laat je breed nadenken. Zelf kijkt hij ook ver vooruit, hij is een strategische denker.” Toen Van Loon aantrad had Benschop scenario’s laten uitwerken voor de energietransitie, de aanbevelingen lagen klaar.

Een opvallende constante in Benschops werk als staatssecretaris en bij Shell is aandacht voor het klimaat. In zijn nieuwe baan zal dat niet anders zijn.

Ron Wit onderhandelde in 2013 namens Natuur & Milieu en andere groene organisaties met het bedrijfsleven over het Energieakkoord. Bij het streven naar sluiting van de kolencentrales vond hij een partner in Shell-baas Benschop. Ze werkten nauw samen. Wit: „Veel bestuursvoorzitters willen geen risico’s nemen, hij durfde zijn nek uit te steken.” Wit prijst Benschops creativiteit in het zoeken naar oplossingen: „Dan had hij weer een minister in Duitsland of een commissaris in Brussel gesproken en kwam hij met iets heel nieuws op de proppen.”

Het opvallendste vindt Wit dat Benschop verder kijkt dan zijn eigen belang. „Dat houdt hij scherp in de gaten, maar hij kijkt breder en heeft oog voor de belangen van anderen. Dat maakt hem tot een goed onderhandelaar.” Boswinkel en Istha noemen uit zichzelf precies dezelfde eigenschap: hij kan zich goed verplaatsen in de belangen van anderen.

Polderaar

Benschop is geen macho, zegt Istha. „Het is een uitermate vriendelijke man. Hij is geen directieve manager, veel meer een diplomaat.” Maar vergis je niet, zegt Boswinkel, die veel met Benschop schaakte en bridge speelde. „Hij speelt om te winnen, en dat gebeurde meestal ook. Hij is heel aardig, maar weet ook heel goed wat hij wil. Hij kan goed analyseren.” Boswinkel vraagt geregeld Benschops oordeel over zakelijke of privékwesties. „Hij heeft een beetje de rol van oudere broer, hij weet het nou eenmaal vaak beter.”

Een minzame strateeg met oog voor de tegenpartij. Iemand die, anders dan zijn voorganger, het politieke spel beheerst. Schiphol krijgt een polderaar aan de top, net op het moment dat het polderen rond Schiphol failliet is verklaard. Het overleg in de Omgevingsraad Schiphol, met bewoners, overheden en luchtvaartsector, is vastgelopen. Benschop zal iets creatiefs moeten verzinnen om dat weer op gang te brengen. Ook moet hij wantrouwen overwinnen omdat hij van Shell komt, net als de financieel directeur en een commissaris van Schiphol. Beide mainports, Schiphol en de Rotterdamse haven, worden nu geleid door mannen met een Shell-verleden.

Terug naar de profielschets. De belangrijkste van de dertien eigenschappen is nummer twee: de balans kunnen vinden tussen bedrijfsdoelen en het publieke belang, daarbij in het oog houdend dat de aandeelhouders overheden zijn. Schiphol is voor 70 procent staatsbezit. Benschops loopbaan bestaat uit twee gescheiden delen: politiek en bedrijfsleven. Vanaf nu moet hij ze samen zien te brengen.

    • Mark Duursma