Column

Duits hipsternationalisme bij de VPRO

Zap Het VPRO-programma Tegenlicht wijdde een uitzending aan de opkomst van nieuw-rechts in Duitsland. De belangrijke, kritische vragen werden niet gesteld.

Hip nieuw-rechts in Tegenlicht (VPRO).

Terwijl NPO 1 zondag aandacht besteedde aan 5 jaar Willem-Alexander op de troon, werden op NPO 2 serieuzere zaken besproken. Niet dat ik de koning niet serieus neem, maar ik kan geen beter voorbeeld bedenken voor hoe hij zijn koningschap probeert in te vullen dan het gesprek dat hij op Koningsdag in Groningen voerde met aardbevingsslachtoffers, inhoudelijk en tegelijkertijd empathisch. Daar was geen extra uitzending voor nodig.

Het VPRO-programma Tegenlicht was gewijd aan de opkomst van nieuw-rechts in Duitsland. De zogenoemde ‘Identitaire Beweging’ is er bezig met wat één grote PR-campagne lijkt. Wij gaan de dialoog niet uit de weg, het is links dat alleen maar schreeuwt en ons demoniseert terwijl wij een beschaafde discussie over de teloorgang van de Duitse identiteit willen voeren, was de teneur. Vroeger hadden we Bach en Beethoven, nu de rapper Bushido en Lady Gaga, dus zie je wel? Het gaat slecht met onze cultuur.

Verschillende vertegenwoordigers van de beweging werden uitgebreid aan het woord gelaten. Hipsterbaardje, gebreide trui, moderne bril, verzorgd taalgebruik – niet te vergelijken met de rechts-radicale kaalhoofden om wie je in het Duitsland uit mijn jeugd beter met een grote boog heen kon lopen.

Ze mochten vertellen over hun beweegredenen, hun frustratie over de stand van het land en over hoe moeilijk het is als rechtse jongeman een vriendin te vinden. Niet hun ideeën, die immers helemaal niet zo extremistisch waren, zouden de dames afschrikken, maar de angst voor maatschappelijke uitsluiting die je ten deel valt als je kleur bekent. Slachtoffergedrag dat we hier kennen van nieuw-rechtse groeperingen als het Forum voor Democratie.

Een fragment van de aflevering van Tegenlicht.

Gebeurtenissen die recent voor veel ophef zorgden kwamen langs, zoals een uit de hand gelopen discussie op de boekenbeurs en een oproep tot het bewaken van de Duitse grenzen die door meer dan 150.000 vooral hoogopgeleiden is getekend. Dat hier in Duitsland een breed debat over werd gevoerd op dezelfde beleefde manier waar de ‘Identitären’ zo prat op gaan, ontbrak echter in de uitzending. Links was alleen te zien als schreeuwende Antifa, die door de sprekers, terecht, werd verweten niet te luisteren.

Terwijl de geïnterviewden alle ruimte kregen hun visies uit de doeken te doen, werd weinig doorgevraagd. De enige kritische vraag, of de adelaar niet toch een symbool van het Derde Rijk was, werd weggewuifd met de opmerking dat hij gewoon mooi was. Op andere nogal verontrustende uitspraken, zoals dat praten alleen niet meer zou helpen of dat het tijd werd om moslims te verwijderen met treinen, dan wel vliegtuigen, werd niet ingegaan. Terwijl juist hier de tegenstrijdigheid, en het potentiele gevaar, van de beweging bij de horens gepakt had kunnen worden. Het is immers moeilijk om deze uitspraken los te zien van toenemend rechts-radical geweld in Duitsland.

Bij Buitenhof discussieerden Esther Voet en Gerdi Verbeet over wie er allemaal tijdens Dodenherdenking herdacht moeten en mogen worden. Ze waren het erover eens dat de herinnering aan de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog een onlosmakelijk deel van onze identiteit is en moet zijn, ook voor nieuwkomers. In Duitsland is dit ook lange tijd het uitgangspunt geweest, maar in de opvattingen van de identitaire beweging is er weinig ruimte voor. Men zou juist eindelijk weer trots op de eigen cultuur moeten zijn. De vraag waarom dit elkaar uit moet sluiten werd helaas niet gesteld.

Birte Schohaus vervangt deze twee weken Arjen Fortuin.