Brand in de nieuwe metro. Gelukkig is het een oefening

Metro De Amsterdamse Noord-Zuidlijn gaat 22 juli van start. In de laatste testfase oefent stadsvervoerder GVB met passagiers. Ook een ontruiming.

Foto Olivier Middendorp

Twee blinde testreizigers horen de waarschuwing het eerst. Met hun stokken banen zij zich een weg op het overvolle perron van metrostation Vijzelgracht, en wijzen anderen op het gevaar. Met moeite is aan de zuidzijde van het perron enige rook te zien. In de verte klinkt een sirene. Vaag hoorbaar is nu de instructie uit een intercom: „Attentie, attentie. Wij verzoeken u het gebouw onmiddellijk te verlaten via de nooduitgang.” Van enige paniek, of zelfs maar haast, is op het perron geen sprake. Het testpubliek kuiert rustig naar de roltrappen, richting straat.

Maandagochtend stond een calamiteit op het testprogramma voor de Noord-Zuidlijn. Op zondag 22 juli gaat de veelbesproken metro rijden, na veertien jaar bouwen en anderhalf jaar testen. Tot 1 juni voert GVB, de stadsvervoerder van Amsterdam, vrijwel dagelijks testritten met passagiers uit. Liefhebbers konden zich aanmelden. Op maandag waren er 451 reizigers. Ze kregen een lunchpakket en een hesje. Met gekleurde linten werden de deelnemers opgesplitst in groepen. Testbegeleiders met roze petjes zorgden voor instructies.

Gijs Rombouts (7) is een liefhebber. Hij weet alles van trams en metro’s, vooral de oude exemplaren. Bij het begin van de testrit staat hij te popelen. Ook zijn moeder Heleen Rozemeijer heeft er zin in. „Yeah!”, roept ze enthousiast als testmanager Greet Burkels aankondigt dat er een calamiteit is gepland. Intensieve gebruikers van de Noord-Zuidlijn zullen ze als inwoners van de Indische Buurt in Oost niet worden, zegt Rozemeijer, maar ook hun tram naar station Amsterdam Centraal gaat erop vooruit, dat is meegenomen. De testrit is „een kijkje in de keuken”.

Huishoudbeurs

De testfase bestaat uit verschillende onderdelen. Na metrotreinbeveiliging en baantesten volgden talloze testen voor het functioneren en het samenwerken van allerlei systemen in de acht stations en tunnels. In de slotfase die nu gaande is, test het GVB of de lijn voldoet aan de eisen en of het vervoerbedrijf klaar is voor het starten van de exploitatie. Daarom is het nodig om nu al met passagiers te rijden volgens de dienstregeling. Kloppen de stoptijden op de stations? Zijn de aanwijzingsborden duidelijk genoeg?

En dan zijn er de noodscenario’s. Deze maandag is het een ontruiming op een station, het had ook een ontruiming in een tunnel kunnen zijn. Er wordt geoefend met ongeplande mensenmassa’s, zoals bij uitval van de metro. En met geplande drukte, zoals tijdens de Huishoudbeurs.

De testreizigers van maandag hebben het perron verlaten en zijn beland in de krappe ‘verdeelhal’ van station Vijzelgracht. De poortjes zijn aanvankelijk gesloten, ondanks de vermeende brand wordt er keurig uitgecheckt. Twee van de drie roltrappen naar de straat staan stil, de derde gaat naar beneden. Het wachten duurt lang. De instructies van de begeleiders zijn tegenstrijdig: „Alle gele linten moeten aan deze kant blijven”, roept iemand. „Kleur maakt niet meer uit”, roept een ander.

Lees ook: De Amsterdamse metro zal vier keer per week een half uur of langer vertraagd zijn omdat Station Amsterdam Zuid enkelspoors is.

Een heer van 73 – „mijn naam hoeft niet in de krant” – bekijkt de verwarring geamuseerd. Hij is vol lof over de Noord-Zuidlijn, al vindt hij wel dat station Sixhaven, aan de noordoever van het IJ, snel moet worden toegevoegd. „Met alle nieuwbouw in dat gebied is dat station onmisbaar.” Zelf woont hij op 800 meter van station Noord. „Veertig jaar geleden liet ik daar mijn huis bouwen, toen werd er al over deze lijn gepraat. Ik ben er blij mee, mijn huis is nu veel couranter.” Of hij de lijn veel gaat gebruiken? „Nee hoor, ik kom vrijwel nooit in het centrum.”

Van web naar graat

Tegelijk met de opening van de Noord-Zuidlijn verandert het bovengrondse openbaar vervoer in Amsterdam. Veel bus- en tramlijnen krijgen nieuwe routes en nummers. Het huidige netwerk ligt als een spinnenweb rondom Centraal Station. Om trams en bussen beter te laten aansluiten op de Noord-Zuidlijn als visgraat, komen er meer oost-westverbindingen. Reizigersstromen worden verlegd van Centraal Station naar Noord, Weteringcircuit en Zuid. Volgens de Vervoerregio Amsterdam gaat 80 procent van de reizigers er qua reistijd op vooruit, de rest is langer onderweg dan nu.

Veel testreizigers blijken ov-kenners, ze wisselen uit wat er allemaal gaat veranderen. Ilonka Verdoorn heeft nog niet bekeken wat de gevolgen voor haar precies zijn. Ze woont in de Jordaan en reist als surveillant op universiteiten en hogescholen door de hele stad. „Weet je, ik ga in de zomer wel lekker fietsen en kijk daarna wel hoe het precies zit.”

Het testpubliek heeft het station eindelijk verlaten en dromt samen op een smalle strook naast de Vijzelstraat. Aanwijzingen of uitleg zijn er niet. Het miezert. De stemming is gelaten, het lunchpakket komt goed van pas. Na drie kwartier komt het verlossende woord: „U mag nu allemaal een uur vrij reizen.” Veel passagiers nemen een kijkje op station Noord.

Weer een uur later komen Greet Burkels en acht medewerkers samen in de ‘regiekamer’, een hok onder Centraal Station. Ze evalueren de rit van die ochtend. Er waren circa twintig mindervaliden, ze waren zeer welkom voor de test. Een mevrouw in een scootmobiel bleef na overleg op het perron, de rook was onschadelijk. Hoe moet dat bij een echte ramp? Burkels: „Dan moeten medereizigers diegene de roltrappen optillen, net als nu.” Iemand vraagt zich af of de 18-jarige begeleiders voldoende gezag hebben om een grote groep mensen te instrueren. Een ander merkt op dat de begeleiders slecht zichtbaar zijn, ondanks hun roze petjes. Ze krijgen vlaggetjes.

Wat misging tijdens de ontruiming bespreekt Burkels apart met mensen op het hoofdkantoor van GVB, die via camera’s hebben meegekeken. Alle ‘observaties’ worden besproken en verwerkt voor een volgende test.

    • Mark Duursma