Korea’s nu op weg naar vrede

Noord- en Zuid-Korea

In een historische top deden de aartsvijanden elkaar mooie beloften. Kim Jong-un: „Toen ik hierheen liep dacht ik: waarom was het zo moeilijk om hier te komen?”

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un (l) omhelst zijn Zuid-Koreaanse collega Moon Jae-in. Foto AFP

Aan het slot van de topontmoeting vrijdag tussen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in staan Kim en Moon gebroederlijk naast elkaar. Moon spreekt als eerste: Noord- en Zuid-Korea zullen streven naar volledige denuclearisering van het Koreaanse schiereiland. Ook zal de wapenstilstand van 1953 omgezet worden naar een blijvende vredesovereenkomst. De leiders hebben dan net een verklaring ondertekend waarin staat dat er voor zo’n vredesverdrag eerst een driepartijenoverleg moet komen met de VS, of een vierpartijenoverleg met ook China.

Dan is het de beurt aan Kim om de wereldpers toe te spreken. Dat is voor het eerst van zijn leven, maar het gaat hem makkelijk af. Zijn betoog is emotioneler dan dat van Moon. Hij spreekt over een „nieuw tijdperk van vrede” en van „bloedverwantschap” tussen alle Koreanen.

Het woord ‘denuclearisering’ – wel opgenomen in de gezamenlijke verklaring – neemt hij niet in de mond. Het is een lastige term. Betekent het dat Noord-Korea zijn nucleaire wapens wil opgeven, zoals de Amerikaanse president Trump hoopt? Of impliceert het dat ook het Amerikaanse raketschild boven Zuid-Korea en Japan, en de bijna 30.000 Amerikaanse troepen in Zuid-Korea moeten verdwijnen? Ook Moon repte daarover met geen woord.

Ook verklaren beide leiders dat ontmoetingen tussen gescheiden familieleden uit Noord en Zuid zullen worden hervat, en dat weg- en spoorverbindingen zullen worden hersteld. Een gemeenschappelijk bureau moet het contact tussen de buurlanden vergemakkelijken.

De top blonk vooral uit in symbolische en theatrale momenten. Zo was er het ‘planten’ van een pijnboom door Kim en Moon. Om beurten schepten zij wat aarde uit respectievelijk Noord- en Zuid-Korea op de voet van de boom, die ze daarna water gaven uit groene gieters. Het bezoek leek vooral bedoeld om goodwill en vertrouwen te kweken en om een basis te leggen onder een mogelijke ontmoeting tussen de Amerikaanse president Trump en Kim. Daarvoor staat nog steeds geen datum gepland.

Mao-pak

Het begon vrijdagochtend allemaal met Kim die met zijn licht waggelende tred in zijn zwarte Mao-pak de drempel overstapte die Noord- en Zuid-Korea scheidde. Het was de eerste keer dat een Noord-Koreaanse leider zich op Zuid-Koreaanse bodem begaf. De hele dag lachte Kim, waarbij hij vaak direct in de camera’s keek.

Vervolgens nodigde Kim de Zuid-Koreaanse president uit om óók een stap te zetten in Noord-Korea. Dat leek niet voorbereid, maar toch ging Moon op de uitnodiging in. En zo stonden de gezworen vijanden samen ook eventjes in Noord-Korea.

In het Vredeshuis, het gebouw aan de grens waar de besprekingen werden gehouden, namen de twee leiders vervolgens plaats aan een precies 2.018 millimeter brede tafel. Symbolisch: de breedte staat voor het jaar van de ontmoeting. Kim sprak met gemak en leek ontspannen: niets leek meer over van de stijve hark met de strakke gelaatstrekken die de wereld nog maar zo kort geleden te zien kreeg. „Toen ik hierheen liep, dacht ik: waarom was het zo moeilijk om hier te komen?” De laatste keer dat leiders een topontmoeting hadden, was in 2007. Dit is de derde topontmoeting tussen de beide Korea’s sinds 1953.

Niet alleen CNN en de BBC, ook de Chinese staatszender, vertoonden live-beelden van de ontmoeting. Alleen in Noord-Korea waren die niet te zien: daar moesten de mensen het doen met een korte mededeling dat Kim naar Panmunjon vertrokken was voor een ontmoeting met Moon. „Ik hoop een nieuw hoofdstuk tussen ons te schrijven”, zei Kim tegen Moon aan het begin van de gesprekken. „Ik geloof dat we in staat zijn een nieuw begin te maken, en het is met die intentie dat ik naar deze bijeenkomst kom.”

Moon sprak daarop van een lente die zich verspreidt over Zuid-Korea. „De hele wereld kijkt naar ons”, aldus Moon. „Dit betekent natuurlijk dat er een enorme last op onze schouders ligt.” Moon prees Kim verder om de stap die hij heeft genomen. „Ik wil graag eer bewijzen aan de dappere en moedige beslissing die u heeft genomen, kameraad Kim.”

Ook van Moon kan gezegd worden dat hij een dappere beslissing heeft genomen. Veel Zuid-Koreaanse hardliners vinden dat hij zo Kims wangedrag beloont. Zij zien het risico dat Zuid-Korea opnieuw in eindeloze, vruchteloze onderhandelingen belandt die er uiteindelijk alleen maar toe leiden dat de Noord-Koreaanse leider opnieuw ongestoord zijn gang kan gaan. Jonge Zuid-Koreanen tonen weinig interesse in een hereniging.

Kim heeft in elk geval zijn eerste succes al binnen: hij presenteerde zich op de bijeenkomst als een ‘gewone’, zelfs best sympathieke en capabele wereldleider én als iemand van gelijke statuur zijn Zuid-Koreaanse collega. Zo ontpopt Kim zich wellicht ook tot gelijkwaardige gesprekspartner voor de president van de VS. Dat had niemand een half jaar geleden kunnen bevroeden.

Internationaal was er lof voor de ontmoeting. Volgens de president van de Europese Raad, Donald Tusk, illustreert het akkoord dat „het onmogelijke mogelijk kan worden”. Trump stuurde een felicitatie en bevestigde zijn ontmoeting met Kim: „De Verenigde Staten (...) kijken uit naar de voortgang van robuuste gesprekken als voorbereiding op de geplande bijeenkomst tussen president Donald J. Trump en Kim Jong-un in de komende weken.” Ook het Kremlin reageerde opgetogen en liet niet na de inzet te onderstrepen van de Russische president Poetin bij het totstandkomen van de gesprekken.

Maar er zijn ook verliezers: Japan en China kunnen voorlopig niets anders doen dan toekijken vanaf de zijlijn. De Chinese regering gaf weliswaar aan blij te zijn met deze gezamenlijke stappen tot vrede, maar Kim blijkt superieur in het tegen elkaar uitspelen van China en de VS, de grootmachten die eerder met hun sancties juist samen optrokken tegen zijn land. Voor het meewerken aan die sancties krijgt China nu geen enkele beloning.

Kim, de tirannieke leider van een klein, verarmd land waar de mensenrechtensituatie slechter is dan vrijwel overal ter wereld, wordt met deze top in één klap salonfähig.

Commentaar Opinie & Debat 11