Column

#JesuisDotan

Dotan post even niet meer op sociale media en ook het leedvermaak is over zijn hoogtepunt heen, en toch dacht ik deze week nog steeds aan de zanger. Of beter gezegd, aan mijzelf, negen jaar oud. Het vlotte niet zo met mijn poëziealbum. De juf, de buurvrouw en mijn moeder hadden weliswaar aardige dingen geschreven, maar ik had maar twee vrienden. Daarom verzon ik er een paar bij. Ik noemde ze Dick, George, Annie, Julian en Tim. In sierlijke handschriften schreven zij lieve gedichten voor me. Mijn zus trapte er niet in: „Wij kennen toch helemaal geen George?” Ik had niet het idee dat wat ik deed moreel volkomen fout was – er bestond geen poëziealbum-politie.

Aan dat negenjarige meisje moest ik denken tijdens Dotangate. Maar liefst vier lange krantenpagina’s, als betrof het een topcrimineel, waren er voor nodig (‘onderzoeksjournalistiek’) om de gênante situatie tot op de bodem uit te serveren. Het had ook in een simpel nieuwsbericht gekund: Dotan gebruikt nepaccounts om populair te ogen en drukte rondom zijn persoon te suggereren.

Ik voelde me er ongemakkelijk bij. Neem een kijkje op Instagram of Facebook en de ijdeltuiterij en zelffelicitaties vliegen je om de oren. Het hengelen naar likes, bevestiging en jezelf verkopen met persoonlijke foto’s en berichten – de handel in intiem kapitaal – is aan de orde van de dag.

Kim van Kooten twitterde vlotjes een selfie na de Dotan-onthulling om te laten zien hoe sneu Dotan was; ze zat in de trein en was al om een heleboel handtekeningen gevraagd. Haar tweet leverde een hoop likes op – wat een succes haar ironische grap! Maar de ware ironie is hier eerder de aandachtszuchtige kritiek op aandachtszucht.

De fixatie op de misstap van de ander ontneemt het zicht op de eigen zwakte. Schandalen hebben de functie om gevoelens van schaamte en walging op te roepen, en aan de hand daarvan bevestigen wij de eigen morele superioriteit en formuleren wij de standaard over wat ‘normaal’ gedrag is, wat goed en kwaad is. Fenomenen als PowNed en GeenStijl, waar emoties als walging en afkeer domineren en voortdurend wordt gewezen op onbehoorlijk gedrag van anderen, behoorden ooit tot de meest moralistische platformen, maar de verontwaardiging van reageerders à la Kim van Kooten (‘ik ben goed en grappig en wijs Dotan af!’) heeft gelijksoortige trekken.

Dotan zou een grens hebben overschreden door een ziek kind te fabuleren, en nee, dat is niet netjes, maar laten we wel wezen: terminale patiënten zijn al langer het uitgangspunt voor programma’s met een, ongetwijfeld, moreel meer integer doel, maar ze zijn óók een bron van kijkcijfers. Terminaal sells.

Mijn ongemakkelijke gevoel betreft ook de krant die haar verkoopcijfers ziet stijgen door zo breed uit te pakken met onderzoeksjournalistiek – maar in feite een ‘schandaal’ presenteert. De pagina’s lange fixatie op het falende individu dat een morele grens overschrijdt, lijkt overigens een journalistieke trend. Van Camiel Eurlings tot Halbe Zijlstra: met paginagrote foto’s en uitgebreide levensverhalen worden hun misstappen voor het voetlicht gebracht.

De ‘val’ van een succesvolle held verwordt zo tot een bron van schandaal-entertainment in plaats van onderzoeksjournalistiek. De fixatie op het individu ontneemt het zicht op een bredere discussie over de grote handel in aanhang: binnen politiek, bedrijfsleven en popsterrendom.

Mijn zorg betreft niet zozeer Dotan, maar mijn dochter. Stel, ik ben nu negen jaar en heb Instagram, het digitale poëzie-album. Ik zou stevig in mijn schoenen moeten staan om mijzelf niet voortdurend te vergelijken: hoeveel volgers heb jij, wie is het leukst, knapst, mooist? In deze uitwendige, op aandacht gerichte cultuur groeien onze kinderen nu op. Maar de filosoof Schopenhauer zei het al: „Andersmans hoofd is een waardeloze plek om als zetel voor waar geluk te dienen.”

Zijn wij in deze extraverte mediacultuur niet allen een beetje Dotan? Ik wel. De morele grens ging ik al over toen ik mij uitleverde aan sociale media en voor zelf-etalering, zelfpromotie en imagobeheer tekende. Dus vraag ik aan alle artiesten, politici, bedrijven: hoe regel jij je volgers, wat doe je om aandacht te trekken? Wie heeft er volgers gekocht, wie zet trollen in? Zeg het – voordat de krant vier pagina’s over je uitsmeert. #JesuisDotan

Stine Jensen is filosoof en auteur van ‘Echte vrienden. Intiem kapitaal in tijden van Facebook’.
Rosanne Hertzberger is met zwangerschapsverlof. Per toerbeurt wordt zij vervangen door Kiza Magendane, Stine Jensen, Emma Bruns, Bastiaan Rijpkema en Haroon Sheikh.