Vrede en gieters tijdens historische top Koreaanse leiders

Een blijvend verdrag moet Noord- en Zuid-Korea in een ‘nieuw tijdperk van vrede’ brengen. „Waarom was het zo moeilijk om hier te komen?”

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse Moon Jea-in hebben een boom geplant in de grensplaats Panmunjon vlakbij de gedemilitariseerde zone tussen Noord- en Zuid-Korea. Foto AP

Aan het slot van de topontmoeting, deze vrijdag tussen de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in, staan Kim en Moon gebroederlijk naast elkaar achter een spreekgestoelte. Moon spreekt als eerste. Noord- en Zuid-Korea zijn overeengekomen dat ze zullen streven naar volledige denuclearisering van het Koreaanse schiereiland, verklaart Moon. Daarnaast willen beide landen de wapenstilstand omzetten in een blijvende vredesovereenkomst.

Beide Korea’s hebben dan net een verklaring ondertekend waarin staat dat er voor zo’n vredesverdrag eerst een driepartijenoverleg moet komen met de Verenigde Staten, óf een vierpartijenoverleg met China erbij.

Dan is het de beurt aan Kim om de wereldpers toe te spreken. Dat is voor het eerst van zijn leven, maar het gaat hem gemakkelijk af. Kim is duidelijk niet de malloot waarvoor velen hem houden. Zijn betoog is emotioneler dan dat van Moon. Hij spreekt over een „nieuw tijdperk van vrede” en heeft het over de bloedverwantschap tussen alle Koreanen. „Het heeft lang geduurd voordat de beide Korea’s samen kwamen en elkaars hand vasthielden, en we hebben lang op dit moment gewacht, allemaal”, zegt hij. Hij benadrukt dat de Koreanen zelf over hun toekomst beslissen.

Lees ook: De leiders van Noord- en Zuid-Korea ontmoetten elkaar vrijdag voor het eerst sinds 2007. In de gedemilitariseerde zone spraken ze over denuclearisering en het omzetten van de huidige wapenstilstand in een vredesverdrag.

Denuclearisering

Het woord ‘denuclearisering’ – wel opgenomen in de gezamenlijke verklaring – neemt hij niet in de mond. Het is een lastig begrip. Betekent het dat Noord-Korea zijn nucleaire wapens wil opgeven, zoals de Amerikaanse president Trump hoopt? Of dat bijvoorbeeld het Amerikaanse raketschild boven Zuid-Korea en Japan en de bijna 30.000 Amerikaanse troepen in Zuid-Korea ook moeten verdwijnen?

In de gezamenlijke verklaring staat verder dat ontmoetingen tussen gescheiden familieleden uit het Noorden en het Zuiden zullen worden hervat. Ook zullen de weg- en spoorverbindingen tussen beide Korea’s worden hersteld en verbeterd. Er komt een gemeenschappelijk bureau om het contact tussen beide landen te vergemakkelijken.

De top blinkt vooral uit in prachtige, soms absurde symbolische momenten. Zo is er het „planten” van een pijnboom door de leiders. Om beurten scheppen Kim en Moon wat aarde uit respectievelijk Noord- en Zuid-Korea op de voet van de boom, om die dan met groene plastic gietertjes te begieten. Dan onthullen ze een steen met de tekst: „Het planten van vrede en voorspoed”. Het bezoek is vooral bedoeld om goodwill en vertrouwen te kweken. Zo leggen de leiders ook een basis onder een mogelijke topontmoeting tussen de Amerikaanse president Trump en Kim. Daarvoor staat nog steeds geen datum gepland.

Stap in Noord-Korea

Het begon vrijdagmorgen allemaal toen Kim in zijn zwarte Mao-pak de drempel overstapte tussen Noord- en Zuid-Korea. Het was de eerste keer dat een Noord-Koreaanse leider op Zuid-Koreaanse bodem was. Kim waggelde een beetje bij het lopen. En hij lachte de hele dag door. Vaak keek hij daarbij recht de camera’s.

Kim nodigde de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in uit ook een stap te zetten in Noord-Korea. Dat moment leek niet voorbereid. Moon ging op de uitnodiging in, en zo stonden ze samen ook even in Noord-Korea. Daarna liepen de mannen de trappen op naar het Vredeshuis, het gebouw aan de Zuid-Koreaanse grens waar de besprekingen plaatsvonden. Kim tekende het gastenboek. „Een tijdperk van vrede, aan het begin van de geschiedenis”, zo schreef hij.

Vervolgens namen de leiders plaats aan een ovale tafel die precies 2.018 millimeter breed is, symbolischvoor het jaar van de ontmoeting. Kim sprak met gemak en leek ontspannen, er is niets meer over van de stijve hark met de strakke gelaatstrekken die de wereld nog maar zo kort geleden aanschouwde. „Toen ik hier naartoe liep, dacht ik: waarom was het zo moeilijk om hier te komen?”, zo stelde hij zichzelf de vraag.

De laatste keer dat leiders van beide landen een topontmoeting hadden, was in 2007. Sinds 1953 zijn er nu drie van zulke ontmoetingen geweest.

Geen beelden in Noord-Korea

Het is de eerste keer dat Kim zich zo direct aan de wereldgemeenschap toont en dat hij bij een bijeenkomst buiten Noord-Korea te zien en te horen is. Niet alleen CNN en de BBC, ook de Chinese staatstelevisiezender CCTV vertoonde de beelden live. Maar in Noord-Korea waren ze niet te zien: daar moesten de mensen het doen met een kort bericht dat Kim naar Panmunjon vertrokken was voor een ontmoeting met Moon.

Moon sprak van een lente die zich verspreidt over Zuid-Korea en prees zijn Noord-Koreaanse collega: „Ik wil graag eer bewijzen aan de dappere en moedige beslissing die u heeft genomen, kameraad Kim.”

Ook van Moon kan overigens gezegd worden dat hij een dappere beslissing heeft genomen: niet iedereen in Zuid-Korea staat achter zijn besluit. Veel hardliners vinden dat hij zo Kims wangedrag in het recente verleden beloont. Zij zien het risico dat Zuid-Korea opnieuw in eindeloze, vruchteloze onderhandelingen belandt die er uiteindelijk alleen maar toe leiden dat de Noord-Koreaanse leider opnieuw ongestoord zijn gang kan gaan. En jonge Zuid-Koreanen zijn weinig geïnteresseerd in een mogelijke hereniging.

Gelijkwaardige gesprekspartner

Kim heeft in elk geval zijn eerste succes al binnen: hij presenteert zich op deze bijeenkomst met succes als een ‘gewone’, en zelfs best sympathieke wereldleider en als iemand van minstens gelijke statuur als de Zuid-Koreaanse president Moon. Straks is Kim misschien zelfs een gelijkwaardige gesprekspartner voor de president van de Verenigde Staten. Dat had niemand een half jaar geleden nog kunnen bevroeden.

Verliezers zijn er ook: Japan en China kunnen voorlopig niets anders doen dan toekijken vanaf de zijlijn. Kim blijkt ook superieur in het uiteenspelen van China en de VS, die eerder met hun sancties juist samen optrokken tegen Noord-Korea. Daarvoor krijgt China geen enkele beloning.

Kortom, Kim speelt het spel tot nu toe meesterlijk. De tirannieke leider van een klein en verarmd land waar de mensenrechtensituatie slechter is dan vrijwel overal ter wereld, wordt met deze top in één klap internationaal salonfähig.

    • Garrie van Pinxteren