Na de val – een nieuwe kijk op het leven

Oud-schaatser Christijn Groeneveld (33), een trainingsmaat van Sven Kramer, brak in 2014 een ruggenwervel. Hij begon een carrière als fotograaf.

Kijk, Ireen Wüst die alles geeft tijdens een droogtraining in de zomer. Haar verwrongen gezicht en ‘gebeeldhouwde’ lichaam komen schitterend uit in zwart-wit. „Of deze”, veegt Christijn Groeneveld op zijn telefoon naar een winterse luchtfoto van het Olympisch Stadion. Alsof de tijd is stilgezet in de jaren vijftig. „Ik vind het gaaf om een kijkje te geven in wat niemand ziet”, vertelt de oud-schaatser achter een cappuccino op een zonovergoten terras in Amsterdam. Op mijn plaat, heet het fotoboek waarin hij zijn beste werk bundelde. Inderdaad, die titel.

Het is 9 oktober 2014 als Groeneveld tijdens een training op de ijsbaan van Inzell gruwelijk ten val komt, een ruggenwervel breekt en het gevoel in beide benen verliest. De Nederlands kampioen op natuurijs van 2013 had zich het jaar voor zijn val spectaculair verbeterd in de TVM-ploeg van Sven Kramer en richtte zich al op de Spelen van 2018. Tot dat fatale moment, halverwege de bocht in zomaar een tempotraining. ‘Vallen en opgestaan’, heet de indrukwekkende NOS-documentaire waarin hij in 2016 vertelt over zijn val en de pijn van de revalidatie. „Het had veel slechter kunnen aflopen”, zegt hij nu.

Nee, over zijn ongeluk praten is geen probleem. „Mensen zien dat ik in een rolstoel zit en vragen wat er is. Daar kun je niet omheen. Ik zal er nooit voor weglopen, ben er ook heel open over. Het moment zelf, ik kan het me allemaal wel herinneren. Maar het is niet zo dat ik daar ooit wakker van lig. Eigenlijk gaat het mentaal heel goed met me. Soms verbaas ik mezelf hoor. Het klinkt gek, maar het schaatsen heb ik ook nooit echt een dag gemist. Alleen op bepaalde momenten. Als ik naar de massastart bij de Spelen kijk, dan denk ik: daar had ik gewoon kunnen schaatsen. Ja, ik denk wel dat ik anders nog geschaatst had.”

Terug naar de basis

Revalideren werd noodgedwongen zijn nieuwe topsport. „Mijn geluk is geweest dat ik in Duitsland ben geopereerd”, vertelt Groeneveld. „In eerste instantie zag het er heel slecht uit, dat ik volledig verlamd zou zijn. Als je aan de artsen vroeg hoe het zou aflopen, waren ze niet heel positief.” Stap voor stap vecht hij voor zoveel mogelijk herstel. „Dat zit blijkbaar in me. Ik heb mijn revalidatie hetzelfde benaderd als het schaatsen. Terug naar de basis. Ik heb heel veel zelf getraind, naast mijn traject in het revalidatiecentrum. Dat heeft me uiteindelijk veel opgebracht.”

En nu, ruim vier jaar later? „Ik zie heus wel mijn fysieke nadelen, ik word er dagelijks mee geconfronteerd. Maar het is niet zo dat ik elke ochtend wakker word met het gevoel dat mijn leven kut is. Natuurlijk zit ik in een rolstoel. Maar eigenlijk kan ik alles weer. Het gaat soms moeizaam. Maar ik kan fietsen. Als ik naar drie hoog moet, pak ik mijn krukken en loop ik naar drie hoog. Ik kan autorijden. Ik woon op mezelf, kan thuis alles doen. Zelfstandigheid is de grootste overwinning. Na zo’n ongeluk ben je dat in één keer helemaal kwijt.”

In korte zinnen vertelt hij over de zwaarste periode in zijn leven. „Na dat ongeluk heb ik bijna een jaar in het ziekenhuis gezeten voor revalidatie. Toen ging ik weer bij mijn ouders wonen. Het ging uit met mijn vriendin. Stond ik er helemaal alleen voor. Uiteindelijk heb ik alles zelf op moeten bouwen. Ik heb veel geluk gehad met de mensen om me heen. M’n ouders, m’n broers, die gasten van TVM.” Coach Gerard Kemkers, fysio Johan Methorst, Sven Kramer en Koen Verweij. „De mensen die me hebben opgevangen, hebben me goed opgevangen.”

Fotograferen bij Ireen Wüst

Eind 2016, bij een wereldbekerwedstrijd in Heerenveen, keert hij terug in de schaatswereld. Van het een komt snel het ander. Hij begint te fotograferen voor Team Justlease van Ireen Wüst. Eerst voor social media in de aanloop naar de Spelen van Pyeongchang. Nu gebundeld in zijn fotoboek, in eerste instantie een relatiegeschenk voor de sponsor, maar na vele positieve reacties straks wellicht als commerciële uitgave. „Het is mijn eigen idee geweest, ook om het in titel en inleiding te combineren met mijn eigen verhaal. Het komt nu in een stroomversnelling, ik zou hier graag mee verder gaan.”

Fotografie boeide Groeneveld al toen hij zelf nog schaatste. „Niet zozeer zelf foto’s maken maar naar foto’s kijken.” Bijvoorbeeld van die onvergetelijke januaridag in 2013, toen hij als nationaal kampioen juichend over de eindstreep ging op het Veluwemeer. „Buitenijs is het mooist, ook qua beeld.” Niet voor niets was zijn jongensdroom vroeger om ooit de beste marathonschaatser te worden en niet per se olympisch of wereldkampioen. Ontroerd is hij nog altijd bij de gedachte aan de foto van zijn in 2013 na een hartstilstand overleden vriend Sjoerd Huisman, die op zijn knieën winnend over de finish glijdt bij het NK op natuurijs in 2009. „Dat zijn dierbare beelden voor mij.”

Oud-topsporters als wielrenner Leon van Bon en shorttrackster Monique Velzenboer, die na een val eveneens in een rolstoel belandde, gingen Groeneveld voor als fotograaf na hun sportloopbaan. „Als oud-sporter heb je voordelen. Door mijn contacten in de schaatswereld kom ik op plekken en in situaties waar anderen niet komen. Ik vind beelden van wedstrijden vaak knap, maar die zijn er al genoeg. Ik ben daar ook wat beperkt in mijn beweeglijkheid. Maar de achterkant van de sport, die interesseert mij het meest.”

En dan liefst zo puur mogelijk vastleggen wat hij ziet. „Ik kies bewust voor wat rauwere beelden, wat artistieker. Zwart-wit, een beetje rock-’n-roll.” Zoals Anton Corbijn popmusici fotografeert, dat lijkt Groeneveld wel wat. „Hij kon heel dichtbij die gasten komen en heeft zo unieke beelden gemaakt. Dat zou ik ook met sporters kunnen. Toen ik nog schaatste is Chris Froome een keer met onze ploeg de Teide opgewandeld op Tenerife. Dan zijn die jongens veel relaxter dan rond de koers. Mooie sport ook om foto’s te maken, wielrennen.”

De schaatsploeg van Team Justlease in actie tijdens een trainingskamp. Foto’s Christijn Groeneveld

Laatst twitterde hij nog over de Belgische renner Michael Goolaerts, die overleed na een hartstilstand tijdens Parijs-Roubaix. „Een jongen van 23 jaar, met nog een heel leven voor zich. Dan merk je in één keer hoe kwetsbaar het leven is. Ik skateboardde altijd veel. Er was een jongen die ik volgde omdat hij speciale dingen deed. Hij overleed twee jaar geleden heel plotseling aan leukemie. Hij was 27. Dat greep me toen ook al heel erg aan. Dan komt het dichtbij. Door wat ik heb meegemaakt met Sjoerd, wat ik zelf heb meegemaakt. Maar ja, ik leef nog.”

Groeneveld bouwt aan een website voor zijn foto’s, vertelt zijn verhaal aan de hand van beelden bij bedrijfspresentaties. „Anderen praten over hun succes, maar hoe bijzonder is een gouden medaille in het schaatsen nog? Dan is het unieker om in een rolstoel terecht te komen.” Hij zegt het met een lach. „Ik denk dat ik mensen kan inspireren met mijn verhaal. Vooral hoe ik in het dagelijks leven met de gevolgen van mijn ongeluk omga. Ik heb nieuwe dingen met beide handen aangegrepen. Dat brengt mij veel. Ik ben nu net zo gelukkig als ervoor.”

    • Maarten Scholten