Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Van onthulling naar crisis in enkele dagen

Ergernis is een onderschatte functie van politiek. Elke samenleving heeft hooggeplaatsten nodig die je in de huiskamer, achter de gordijnen, fijn op hun nummer kunt zetten. Een prins die pandjesbaas blijkt te zijn. Bankiers met bonussen. Geer (van Goor) die het op een zingen zet. En, natuurlijk, politici die iets belangrijks hebben verzwegen omdat ze dat, heel toevallig, helemaal vergeten waren.

In het debat over de dividendbelasting, woensdag, had je volop politici die kwalificeerden voor de rol van nationale boksbal. Rutte suggereerde in november dat er in de formatie „geen memo” over was geweest. Pechtold en Segers zeiden destijds iets vergelijkbaars, Buma sprak zijn coalitiegenoten niet tegen. Sinds vorige week weten we dankzij Trouw dat die stukken er wel waren, en dinsdagavond maakte Rutte ze, gedwongen door coalitiepartners, alsnog openbaar.

Zo kwamen de premier en zijn coalitiepartners terecht in de schemerzone waarin herinneringen soms bestaan - maar meestal geheel of gedeeltelijk verloren zijn gegaan. De mooiste variant in dit genre zijn de ‘onvoldoende herinneringen’. Schitterend. Iets nog wel weten maar niet genoeg meer weten. Het onvolmaakte geheugen als politiek instrument.

Evengoed is het een teken des tijds dat politici vaker debatteren over hun geheugen dan over hun geweten. Liever spreken zij over fysieke imperfecties dan over een innerlijk besef van goed en kwaad. Zoals ze voortaan ook liever uitgaan van argwaan dan van vertrouwen.

Het hangt misschien samen met een andere thematische indeling die in de politiek aan het ontstaan is. Noem het de nieuwe polarisatie: alles inzake identiteit raakt de rechtse ziel, alles inzake (on)gelijkheid de linkse ziel.

Pensioenen, belastingen, inkomens, bonussen, grootbedrijf, bankiers, en ook de dividendbelasting: het zijn onderwerpen waarvan vooral linkse politici electoraal profiteren. De afgelopen dagen kon je ook zien dat vooral Klaver en Asscher erin excelleren.

Thema’s als Zwarte Piet, paaseitjes, verboden cowboyfeestjes, IQ en ras, salafisten, moskeeën (en hun financiers), oppleuren: het zijn de thema’s die (nieuw) rechtse politici prefereren, omdat zij daarvan profiteren.

En de kunst van politiek is dan om een onderwerp voor de eigen doelgroep te agenderen, als totale verrassing, zodat je met een steekvlam het hele zaakje in de fik kunt steken, en iedereen achter jouw thema aanrent.

Zo ging het ook weer met de dividendbelasting. Van onthulling naar crisisachtig debat binnen enkele dagen. En daarbij de belaagde partij met wantrouwen overladen, zoals het voortaan altijd gaat.

En dan nog steeds doen alsof politieke debatten over het geheugen zinvoller zijn dan over het geweten.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.
    • Tom-Jan Meeus