Opinie

    • Hubert Smeets

Pavel Doerov tart Poetin: wat een brutaliteit!

De oprichters van de Russische berichtendienst Telegram zijn de FSB en waakhond Roskomnadzor te slim af, signaleert Hubert Smeets.

Protest in Sint-Petersburg tegen de blokkade van Telegram. Foto Anatoly Maltsev / EPA

Tien dagen voor de inauguratie van president Poetin heeft het Kremlin ineens een kopzorg van jewelste: zijn eigen technische onvermogen om de digitale wereld te controleren.

Het Russische staatsapparaat, met zijn eeuwenoude ervaring in militaire machtsuitoefening én nog jonge traditie van cyberaanvallen en andere asymmetrische oorlogsvoering, is sinds twee weken in gevecht met de berichtendienst Telegram.

Dat leek een fluitje van een cent. Zo groot is Telegram niet. Maar dat was het niet. En wel omdat Telegram-oprichter Pavel Doerov (33) en zijn broer/wizzkid Nikolaj (37) – anders dan hun evenknie Mark Zuckerberg (33) die zich sinds zijn bijrol in vuile campagnepraktijken schikt naar de macht – de autoriteiten wel blijven trotseren. De Doerovs weigeren hun programmatuur aan de staatsveiligheidsdienst FSB over te dragen. Zouden ze dat doen, dan zouden hun gebruikers niet meer onbespied kunnen communiceren. Een rechter gaf de FSB twee weken geleden gelijk.

Telegram is een vrijplaats om te praten en te kankeren

Sindsdien poogt ict-waakhond Roskomnadzor de berichtendienst te smoren. Maar in plaats van te sterven door verstikking, blijft Telegram leven. Het heeft amper 3 procent aan communicatieverkeer hoeven inleveren, terwijl het aantal ‘abonnees’ met 23 procent groeide. Volgens de Russische fotograaf/publicist Oleg Klimov is Telegram nu in symbolische zin wat de sovjetkeuken thuis was ten tijde van partijleider Brezjnev: een vrijplaats om te praten en te kankeren.

Gevolg? Roskomnadzor staat te kijk en is verzeild geraakt in een digitale guerrilla. Wat ging er mis?

Keurig de handboeken asymmetrische oorlogsvoering volgend, zogen de broers-Doerov het overheidsapparaat in het cybermoeras. Ze verplaatsten de adressen van hun berichtendienst naar cloud-servers van Amazon en Google en veranderden hun software zo dat de meeste gebruikers weinig tot niets aan de instellingen van Telegram hoefden te veranderen. Het werkte.

Roskomnadzor op zijn beurt hield zich aan de conventionele handboeken krijgskunde. Met een groot sleepnet dacht het alle nieuwe adressen van Telegram te kunnen blokkeren. Dat werkte niet.

Telegram bleef in de lucht, terwijl onschuldige autodealers, hoteliers, online-winkels, financiële dienstverleners en andere internetservices juist plat gingen. De fake-blokkade kreeg zelfs hilarische trekjes. Zo floepten extremistische en/of pornosites, die eerder effectief waren afgesneden voor de Russische burger, ineens weer aan omdat hun adressen per ongeluk waren gedeblokkeerd.

Roskomnadzor kon het na tien dagen niet meer alleen af. De belastingdienst deed een duit in het zakje door te onthullen dat Doerov nog een ozb-schuld had van wel vier roebel (vijf eurocent): dat is in Rusland zelfs voor bedelaar een belediging. De waakhond zelf eiste van Google, Apple en Amazon dat die de Telegram-app uit hun aanbod en de cloud zouden verwijderen. Met de pet in de hand bij Amerikanen: in het huidige Rusland een teken van zwakte.

Klassieke collateral damage, zoals kenmerkend voor elke guerrilla? Zeker. Maar voor veel ondernemers niet om te lachen. Zelfs de Centrale Bank klaagde. De verkoop van elektronische verzekeringspolissen begon te stagneren. Volgens de eerste berekeningen van het Roskomnadzor-fiasco kunnen de verliezen oplopen tot 2 miljard dollar. Dat is veel geld, zeker ook in politieke zin. Dit prijskaartje illustreert namelijk ook dat Rusland het zich niet kan veroorloven zich af te sluiten van de digitale wereld. Autarkische patriottisme is dus geen optie voor Poetin.

Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.
    • Hubert Smeets