Na sluiting rechtbanken moet rechtspraak nog meer besparen

De rechtspraak moet een bittere pil slikken: bezuinigingen die werden ingezet in het vorige kabinet, moeten alsnog worden gerealiseerd.

Gemoderniseerde zittingszaal in het Paleis van Justitie in Arnhem. Foto LEX VAN LIESHOUT/ANP

De rechtspraak moet vrezen voor miljoenenbezuinigingen om haar financiële tekorten op te lossen. Dat blijkt uit uitspraken die minister Sander Dekker (VVD, Rechtsbescherming) woensdag in de Tweede Kamer deed. Hij wil dat de Raad voor de Rechtspraak, de organisatie van de rechterlijke macht en financieel verantwoordelijk, alsnog gaat voldoen aan een door kabinet Rutte II vastgelegde bezuiniging van 8,9 procent. De Raad moet zelf met voorstellen komen om haar financiële problemen op te lossen.

Hoeveel de Raad voor de Rechtspraak, dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid, precies moet gaan bezuinigen is nog niet te zeggen. Maar mogelijk gaat het om tientallen miljoenen euro’s.

De bezuiniging van 8,9 procent kwam neer op ongeveer 90 miljoen euro. Daarvan heeft de Raad ongeveer 20 miljoen euro bespaard door rechtbanken te sluiten of door ze eenvoudigere zaken te laten doen.

De rest zou worden voldaan door de opbrengsten van digitaliseringsproject KEI. Dat moest jaarlijks ongeveer 50 miljoen euro opleveren, waardoor verdere bezuinigingen konden worden vermeden. De Rechtspraak zou door dat project efficiënter gaan werken. Ook zouden honderden administratieve banen verdwijnen door automatisering van werk.

Lees ook: hoe het digitaliseren van de rechtspraak is mislukt. Aan het project is al 220 miljoen euro besteed. Een van de gevolgen: digitaal procederen komt er voorlopig niet.

Strop door digitalisering

Nu blijkt dat de Rechtspraak juist dóór KEI mogelijk meer moet gaan besparen. De Raad heeft een negatief eigen vermogen van ongeveer 27 miljoen euro, blijkt uit haar vorige week gepresenteerde jaarverslag. Dit jaar is er daarnaast een tekort van 40 miljoen euro.

De kosten van het project werden in eerste instantie op 7 miljoen euro geschat, maar zijn inmiddels opgelopen tot ruim 200 miljoen euro. Doordat KEI, vijf jaar na de start van het project, nog maar voor een deel werkt, heeft het nog geen geld opgeleverd. Een andere reden voor het financiële tekort is het teruglopende aantal rechtszaken, vorig jaar zo'n 81.000 minder dan in 2016.

Voor 2017 en 2018 vult Dekker het tekort nog aan uit een potje van zijn ministerie dat voorziet in de financiële gevolgen van een schommelend aantal rechtszaken. Voor de jaren daarna moet de Raad „zelf met voorstellen komen om efficiënter te gaan werken”, zei Dekker in de Kamer. Theoretisch kan hij het tekort dan alsnog aanvullen, maar dat gaat dan „ten koste van de brandweer en de politie”.

Eerder deze maand maakte de Raad bekend het project KEI te „resetten”: alle reeds werkende functies gaan door, maar de ‘uitrol’ van de rest van het project wordt stopgezet. Het administratieve werk gaat voorlopig niet meer geautomatiseerd worden, maar de Raad wilde wel kleinere digitaliseringsprojecten gaan opzetten. Kort daarop kondigde Dekker aan daar nu geen extra financiering voor te willen geven, omdat hij onvoldoende vertrouwen heeft dat de Raad zo’n project nu wél zou kunnen laten slagen.

Een woordvoerder van de Raad voor de Rechtspraak bevestigt dat „het uitvoeren van de taakstelling een bezuiniging” is. De rechtspraak is volgens hem nog in gesprek met het ministerie over de financiën.

De Raad voor de Rechtspraak waarschuwt al langer voor financiële tekorten. Al een aantal jaar vraagt de Raad om 50 miljoen euro structureel extra. Dat geld zou nodig zijn om de kwaliteit en toegankelijkheid van de rechtspraak te kunnen waarborgen.