Je voelt dat dit de ideale plek was voor Isamu Noguchi

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week Isamu Noguchi’s studio in Queens, New York.

Isamu Noguchi (1904-1988) is zo’n man die je gekend had willen hebben. Tenminste, ik. Een inspirerende, creatieve, originele man die zijn eigen koers volgde en zich niet liet intimideren, opjagen of beïnvloeden door wie of wat dan ook. Een man, hij was beeldhouwer/designer, die niet alleen een nieuwe vorm van schoonheid uitvond, maar die ook wist te verbeelden in een vormtaal waaruit zowel kracht als rust straalt, een combinatie van zen en moderniteit, yin en yang, zoals hijzelf ook een combinatie was van oost en west, zoon van een Amerikaanse moeder en een Japanse vader.

Daarenboven was hij een aimabele man, wars van het egocentrisme waar zoveel andere grote kunstenaars vaak last van hebben. Hij was een hartgrondig pacifist, geschokt door de Tweede Wereldoorlog (en de aanval op Pearl Harbour in het bijzonder). Hij liet zich vrijwillig opsluiten in een interneringskamp in Arizona waar hij zeven maanden verbleef, begon diverse politiek enorm correcte kunstenaarsinitiatieven (zoals Artists Mobilization for Democracy) en creëerde veel kunstwerken die vrede en vrijheid symboliseren, waaronder het enorme beeld voor het Associated Press Building in het Rockefeller Center te New York, een allegorie van de persvrijheid. Daarbij had hij ook nog eens een prachtige kop. Sommige mensen krijgen ook echt alles mee in het leven.

Maar ik heb hem niet gekend en moet het dus doen met zijn werk. Ook dat is divers en te verdelen in kunst en design: aan de ene kant is er zijn vrije werk (beeldhouwwerken, tekeningen, schilderijen), aan de andere kant zijn er samenwerkingsverbanden, zoals sets voor beroemde dansers en choreografen als Martha Graham en George Balanchine, componist John Cage en architect Louis Kahn. Het meest gekend is hij echter door zijn meubels, met name een serie lampen en tafels die nog steeds wereldwijd enorme verkoophits zijn en tot de grote klassiekers in de interieurkunst worden gerekend.

Een van zijn beroemdste ontwerpen, de Noguchi Coffee Table uit 1944, werd in 2005 bij het veilinghuis Wright afgehamerd voor 630.000 dollar. Een simpel houten krukje leverde toen 320.000 dollar op en een kleine, ronde asbak 62.500 dollar.

Over the top? Misschien. Maar zijn meubels zijn eigenlijk beeldhouwwerken voor dagelijks gebruik, met als rode draad de prachtige materialen die hij vaak in afgeronde, bijna organische vormen leidt, met nauwelijks een rechte hoek of lijn te bekennen. Ze doen eerder denken aan stenen die eeuwenlang in een stromend bergbeekje hebben gelegen en daardoor die perfecte ronde en gladde vorm hebben gekregen, alsof geen mensenhand erbij betrokken is geweest. Zijn wereldberoemde Akari Light Sculptures lijken op fantasiedieren en organismen (sprinkhanen, vuurvliegjes, amoeben): staand op spinachtige, ragdunne zwarte pootjes nemen de iele papieren kappen de meest grillige vormen aan.

Omdat ik dol ben op Noguchi’s werk was een bezoek aan zijn museum in Queens, New York (recht tegenover de loods die hij vanaf 1962 als studio gebruikte) dan ook bijkans een bedevaart. Hij ontwierp zelf het museum dat in 1985 werd geopend. Hij bouwde er ook eigenhandig aan mee.

En dat voel je ook. Het museum is de ideale plek voor zijn werk, met de open en gesloten ruimtes die in een enfilade in elkaar overvloeien, de tuinen à la Japonaise, de uitgekiende lichtinvallen die soms schuin van boven, dan weer ineens van rechts laag bij de grond en dan weer uit het dak komen, en op zichzelf al een soort sculpturale kracht uitstralen. Er heerst een serene rust die uniek is in het hectische Queens dat nu is uitgegroeid tot een van de – op cultureel gebied – meest interessante buurten van New York, vol met andere musea, galeries en kunstinstellingen.

Maar don’t you forget it: Noguchi was here first.