Grotere milt laat zeenomaden langer adem inhouden

Duik-evolutie

De Bajau, een volk dat vooral op zee leeft, kan door genetische aanpassingen lang onder water blijven.

Paalhuis van Bajau, vlakbij Bodgaya eiland, in de Celebeszee. Foto Ahma Yusni/EPA

Lange tijd zonder adem onder water blijven is voor mensen moeilijk – dat weet iedereen die ooit geprobeerd heeft in een ruk van de ene kant van een zwembad naar de andere kant te duiken. De Bajau, een inheemse bevolkingsgroep in de Filippijnen, Maleisië en Indonesië, hebben een lichamelijke oplossing voor die uitdaging gevonden, schreven Deense, Amerikaanse en Nederlandse wetenschappers in Cell (19 april): door genetische aanpassingen hebben de Bajau een grotere milt. Ze produceren daardoor meer rode bloedlichaampjes die zuurstof opslaan en transporteren. Dat maakt het weer mogelijk langer de adem in te houden.

De Bajau varen met kleine houten zeilschepen over de Zuidoost-Aziatische zee en leven van voedsel dat ze daar verzamelen, zoals vissen en zeevruchten. Ze heten ook wel zee-nomaden. Sommige duiken tot 70 meter diep, zonder duikuitrusting, alleen met gewichten en een houten duikbril. Een eerdere studie toonde aan dat ze dagelijks zo’n 5 uur onder water doorbrengen. Het volk leeft zo al meer dan duizend jaar.

De wetenschappers onder leiding van Rasmus Nielsen en Eske Willerslev (universiteit van Kopenhagen) wilden weten of deze levensstijl veranderingen in de DNA had veroorzaakt. Ze analyseerden erfelijk materiaal van 43 Bajau in Indonesië en onderzochten de omvang van hun milt met echografie. Ze vergeleken dat met het DNA, en de echografie, van 33 mensen uit het Saluan-volk, dat vlakbij woont maar niet op zee leeft.

Rode bloedlichaampjes

De milt van de Bajau-mensen was gemiddeld ongeveer 50 procent groter dan die van de niet-duikende Saluans. Ze kunnen zo veel meer rode bloedlichaampjes opslaan. Als ze duiken en extra zuurstof nodig hebben, trekt de milt zich samen en drijft zo zijn zuurstofrijke bloed de bloedsomloop binnen, vermoeden de wetenschappers.

Een ander gen dat bij de Bajau aangepast blijkt, beïnvloedt de schildklier. Die produceert daardoor vermoedelijk meer van een hormoon dat de milt laat groeien. „Onze resultaten voegen nieuwe voorbeelden toe aan de lijst van opmerkelijke genetische aanpassingen die mensen hebben meegemaakt in de recente evolutionaire geschiedenis,” schreven de onderzoekers.

Duiken zonder perslucht begon in de jaren 90 een trendsport in Europa te worden. Maar artsen waarschuwen dat mensen er gezond voor moeten zijn, want het is vooral voor hart en bloedsomloop een grote belasting.

    • Brigitte Osterath