‘Albanië heeft nooit democratie gekend’

Brussel wil onderhandelen met Albanië over EU-toetreding. „Nederland mag onze hoop niet ondermijnen”, zegt de premier.

De Albanese premier Edi Rama: Europese integratie is cruciaal om van Albanië een democratie te maken. Foto Fabrizio Bensch/Reuters

Eindelijk krijgen we het instrument in handen om onze samenleving echt te veranderen.” Volgens de Albanese premier Edi Rama werd vorige week geschiedenis geschreven toen de Europese Commissie de deur op een kier zette voor zijn straatarme Balkanland. ‘Brussel’ wil onderhandelingen starten met Albanië over EU-toetreding. Op een speciale EU-Balkan-top in mei buigen de Europese leiders zich over dit plan.

„Europese integratie is cruciaal om van Albanië een democratie te maken, met ambtenaren die het volk dienen in plaats van andersom.”

De boomlange Rama, extravagant kunstenaar-politicus, staat bekend om zijn branie. Maar hij beseft ook dat er nog een lange weg te gaan is.

Eerst moet Albanië de corruptie uitbannen, vindt de regering-Rutte. Pas daarna praten we verder. Begrijpt u dat?

„Tegelijk zegt ook Nederland dat onze toekomst ín de EU is. Ofwel: we gaan op termijn trouwen. Als verloofden moeten we dan toch op z’n minst praten met elkaar. We kloppen alleen maar op de EU-deur. We komen nog niet binnen.”

Uw land scoort al decennia zeer slecht op de internationale corruptiebarometers. Terecht?

„We hebben nog veel te doen. Maar bedenk waar wij vandaan komen. Eeuwen van Ottomaanse overheersing. Daarna chaos en een koningshuis. Toen fascisme. En vervolgens een moorddadige communistische dictatuur. Andere Oost-Europese EU-lidstaten konden nog bogen op ervaring in een ver verleden met democratie. Albanië heeft daarmee nul ervaring. Maar nu is er hoop.”

Tenzij landen als Nederland op de rem blijven staan.

„Nederland mag onze hoop niet ondermijnen. En áls Albanië ooit toetreedt zijn Rutte en ik geen premiers meer, dan zijn wij al lang uit beeld.”

Hoe loopt de strijd tegen corruptie?

„In het rechtssysteem zijn in korte tijd 21 zwaargewichten, bekende rechters en openbaar aanklagers, eruit gegooid omdat ze geen plausibele verklaring hadden voor hun enorme rijkdom. Dezelfde schoonmaak staat de politiediensten te wachten. We hebben internationale waarnemers, waaronder ook een Nederlandse expert, in deze operatie een grondwettelijk mandaat gegeven om op te treden. Zo serieus nemen we het.”

Albanezen, in Albanië én buurland Kosovo, moeten ook hun geschillen met vijand Servië oplossen. U zelf gooit olie op het vuur door te speculeren over een Groot Albanees-Kosovaarse Unie.

„Dit is zeker niet wat ik wil. Ik heb in interviews slechts gewáárschuwd voor dit soort scenario’s. Als onze pas naar de EU wordt afgesneden kunnen er rare dingen gebeuren. De alternatieven zijn gevaarlijk.”

Commissievoorzitter Juncker zegt: ‘We moeten de Balkan omarmen, want we willen daar niet opnieuw oorlog’.

„Vrede en voorspoed op de Balkan zijn ook belangrijk voor de veiligheid van de Nederlander. De EU moet strategisch omgaan met de Balkan. We praten als Balkanlanden met elkaar over politieke en economische samenwerking. Dat is, gezien het recente oorlogsgeweld, uniek. Maar vanzelfsprekend is het niet. De EU moet die nieuwe dynamiek koesteren.”

Hoe groot is het gevaar dat het startsein voor de onderhandelingen niet doorgaat en jongeren zich teleurgesteld afkeren van de EU?

„In Slavische landen als Servië en Montenegro (waarmee de EU al langer over toetreding onderhandelt, TS) ligt dat gevoeliger. Daar heeft men een alternatief: Rusland. De Russische anti-EU-propaganda is daar effectief. In Albanië niet. Wij zijn het eurofielste volk op het continent. Ik kan me niet voorstellen dat het alsnog niet doorgaat.”

‘De alternatieven zijn gevaarlijk’, zei u. Is er een plan B? De terugkeer van het Albanese koningshuis ?

„Kroonprins Leka II van de Zog-dynastie wordt gedoogd in het voormalige paleis in Tirana. Een comeback van de Zogs? Ik kan je wel vertellen dat het er in een koningshuis op de Balkan anders aan toe gaat dan bij jullie. Onze vorsten houden meer van geweren dan van tulpen.”