Macron charmeert, maar houdt hij Trump in het Iran-akkoord?

Washington De Franse president Macron liet al zijn charme los op Trump. Maar de vraag is of hij wist te voorkomen dat de VS uit het Iran-akkoord stappen.

President Donald Trump en echtgenote Melania (links) met (rechts) de Franse president Emmanuel Macron en diens echtgenote Brigitte bij een fotomoment in Mount Vernon, Virginia, maandag. Foto Jonathan Ernst/Reuters

In een even krachtige als humoristische toespraak tot het Amerikaanse Congres heeft de Franse president Emmanuel Macron woensdag een lans gebroken voor de multilaterale wereldorde, die, zei hij, door de Verenigde Staten is uitgevonden en nu ook mede door de VS verbeterd en verdedigd moet worden.

Macron, die gesticuleerde alsof hij elke dag een gezamenlijke vergadering van Huis en Senaat toespreekt, begon met een anekdote uit 1778 toen Voltaire en Benjamin Franklin elkaar in Parijs ontmoetten. Uit het verslag dat John Adams, de latere president, destijds schreef, blijkt dat de twee elkaar ter begroeting op de wang zoenden. „Ik weet waar u dat aan doet denken”, zei Macron tegen een lachende zaal. Tijdens het staatsbezoek waren er opvallend veel intieme momenten tussen Macron en gastheer Trump.

Soms was het alsof Macron direct tot Trump sprak. „We hebben twee mogelijkheden”, zei hij. „We kunnen kiezen voor isolationisme, terugtrekking en nationalisme. Dat kan een verleidelijke en tijdelijke remedie zijn voor onze angsten. Maar door de deur te sluiten zal de evolutie van de wereld niet stoppen.”

Handelsconflicten moeten bijgelegd worden in de Wereldhandelsorganisatie, het Westen moet blijven samenwerken in Syrië. En wie weet, zei Macron, keren de VS terug bij het klimaatverdrag van Parijs.

De testcase voor de multilaterale orde, voor de Frans-Amerikaanse verhoudingen én voor Macrons rol als nieuwe Europees leidsman in geopolitieke kwesties is het door Trump gehate nucleaire akkoord met Iran. Kan Macron Trump ervan weerhouden de afspraak eenzijdig op te zeggen?

Chemie met Trump

Macron heeft van de Europese leiders vermoedelijk de beste chemie met Trump. Met bondskanselier Merkel is de relatie stroever. Terwijl Trump ruzie zocht met de Duitse auto-industrie, paaide Macron Trump met een militaire parade en een etentje in de Eiffeltoren. Trump betaalde Macron nu terug met een driedaags staatsbezoek. Merkel komt vrijdag ook even langs, maar dan op werkbezoek. Het valt nog te bezien of Trump ook de schouder van háár jasje zal schoonvegen, zoals hij amicaal bij Macron deed.

In Duitsland is het Franse staatsbezoek wederom een bewijs dat Merkel door Macron wordt weggespeeld. „Duitsland zit weer aan de rand in de wereldpolitiek”, schreef Der Spiegel vorige week. „Duitsland is weer een nichespeler en geeft Macron alle ruimte.”

Het nucleaire akkoord met Iran werd in 2015 gesloten en is een van de belangrijkste diplomatieke prestaties van de regering-Obama. In de JCPOA, het Joint Comprehensive Plan of Action, zoals het officieel heet, maakte Iran afspraken met de VS, het VK, Rusland, Frankrijk, China, Duitsland en de EU. De essentie is dat de internationale gemeenschap economische sancties tegen Iran opheft, in ruil voor de belofte van Iran om een controversieel nucleair programma aan banden te leggen.

Donald Trump heeft het akkoord altijd als een mislukking afgeschilderd. De wereldgemeenschap was te soft voor Iran en zou zich niet aan de afspraken hebben gehouden. Ook helpt het niet dat de deal als een overwinning van Obama geldt.

Deadline

De Amerikaanse president moet de deal op gezette tijden goedkeuren. Aan de vooravond van zo’n deadline loopt de spanning op. Trump dreigt de VS uit de afspraken terug te trekken, Europa komt in actie om hem ervan te weerhouden. De volgende deadline is op 12 mei.

Trump roept al maanden dat hij wellicht in het akkoord wil blijven als de Europeanen het weten te verbeteren.

Europese en Amerikaanse onderhandelaars zoeken daarom naar mogelijkheden om de bestaande overeenkomst te stutten met nieuwe afspraken. Iran wil van geen nieuwe afspraken horen.

In het Congres maakte Macron heel duidelijk dat Frankrijk niet uit het JCPOA zal stappen, al was het maar omdat Frankijk er zijn handtekening onder heeft gezet. Maar ook voor Frankrijk is het evident dat Iran nooit een nucleair wapen mag ontwikkelen. Alleen: om dat te bewerkstelligen moet, zei Macron, wel de soevereiniteit van Iran gerespecteerd worden.

Macron wil de bestaande afspraken handhaven en onderdeel maken van een breder akkoord. De afspraken van 2015 moeten verlengd worden, er moet toezicht komen op het Iraanse raketprogramma en tot slot moet Iran ervan weerhouden worden zich op gevaarlijke wijze te mengen in de politiek van landen in de regio. Ook de Europeanen zijn bezorgd over de rol die Iran speelt in de regionale conflicten in onder andere Jemen en in Syrië.

‘Niet optmistisch'

Heeft het Franse charmeoffensief gewerkt? Als het om Iran gaat, is Macron zelf niet bijster optimistisch. Na zijn optreden in het Congres zei hij te vrezen dat Trump zich uit de deal zal terugtrekken.

„Ik weet niet wat de Amerikaanse beslissing zal zijn. Maar een rationele analyse van de uitspraken van Trump hierover uit de afgelopen tijd doet me niet geloven dat hij er alles aan doet om in het akkoord te blijven”, zei hij tijdens een discussie met journalisten op George Washington University.

Gevraagd of hij zijn bezoek in dat geval niet als mislukking beschouwde, antwoordde Macron dat hij het als een succes zag dat er nu een raamwerk ligt waarmee de wereldgemeenschap en Iran verder kunnen werken als de VS zich uit de deal terugtrekken.

„Ik vat het niet persoonlijk op. Het was niet mijn bedoeling hem van mening te doen veranderen. Ik ben geen masochist. Ik probeer te bewijzen dat de deal van belang is voor de regio en dat we een gezamenlijke, diplomatieke aanpak nodig hebben als de VS uit de deal stappen.”

Dinsdag, tijdens een fotomoment in het Oval Office, haalde Trump nog fel uit naar Iran. De deal van 2015 noemde hij „krankzinnig.” Later op de dag, na afloop van gesprekken met Macron, was hij opvallend milder. „Ik denk dat we elkaar beginnen te begrijpen”, zei Trump tijdens een gezamenlijke persconferentie. „Niemand weet wat ik […] ga doen”, zei Trump bij het gezamenlijke optreden, „maar de president heeft een tamelijk goed idee.” Macron beantwoordde de vertrouwelijkheid toen met een knipoog.