Lokale media berichten weinig over lokale politiek

Media-onderzoek Er dreigt een kloof tussen regionale en lokale nieuwsmedia en hun lezers en kijkers, blijkt uit onderzoek.

Gemeente Stadskanaal in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Foto: Kees van de Veen

Een advertentie in het huis-aan-huisblad? Of een doelgerichte campagne op Facebook? Waar hadden Dorpsbelang Langedijk, de Liberale Volkspartij Roermond of de Eérste Lokale Partij in Smallingerland meer aan gehad, in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van vorige maand?

In veel gevallen luidt het antwoord: de huis-aan-huiskrant. Dat is het medium dat hun aanhang leest, ook al is in de redactionele kolommen soms maar weinig aandacht voor hun partij – daarom de advertentie. Facebook speelde nauwelijks een rol bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart.

Dat valt op te maken uit omvangrijk onderzoek naar de rol van lokale en regionale media bij de verkiezingen van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Het fonds presenteert de resultaten woensdagmiddag aan minister Arie Slob (CU, OCW). Hij is verantwoordelijk voor mediazaken – en voor het budget van het Stimuleringsfonds.

Nieuwsconsumenten hebben meer vertrouwen in de politiek

Onderzoekers van het Stimuleringsfonds analyseerden samen met het Amsterdamse bureau LJS Nieuwsmonitor en studenten van de Vrije Universiteit en Hogeschool Windesheim in Zwolle de invloed van nieuwsgebruik op het stemgedrag rond de gemeenteraadsverkiezingen.

Zij bekeken negen gemeenten: Amsterdam en Rotterdam, plus drie grote (Almere, Enschede, Nijmegen), twee middelgrote (Roermond, Smallingerland) en twee kleine (Bunschoten, Langedijk). In die negen plaatsen werd een representatieve groep inwoners ondervraagd en analyseerden de onderzoekers de inhoud van het (landelijke, regionale en lokale) nieuws over de verkiezingen.

„Burgers die nieuws consumeren hebben meer vertrouwen in de politiek”, concludeert Quint Kik van het Stimuleringsfonds. „Ons onderzoek laat zien dat het publiek van regionale en lokale media behoort tot de meest geïnteresseerde nieuwsconsumenten.”

Regionale media (omroep, dagblad) zijn in de grote stad de belangrijkste bron van nieuws over de gemeente. Buiten de Randstad en in kleinere gemeenten noemen burgers opvallend vaak het (gratis) huis-aan-huisblad als belangrijkste gemeentelijke informatiebron. In Bunschoten bijvoorbeeld laat 33 procent van de inwoners zich informeren door De Bunschoter (papieren weekblad, kabelkrant en sociale media), meer dan de NOS en RTV Utrecht. Het dalend belang van regionale dagbladen hoor je vaker: uitgevers schrappen lokale edities om geld te besparen, maar verliezen zo ook nieuws, draagvlak en lezers.

Lees ook onze data-analyse rond de gemeenteraadsverkiezingen: VVD en D66 winnen race om media-aandacht

Kloof tussen pers en politiek geïnteresseerd publiek

Krijgen die lezers, kijkers en luisteraars altijd het nieuws en de achtergronden die zij zich zouden wensen op basis van hun politieke voorkeur? Nee, blijkt uit het onderzoek.

„Kiezers nemen lokale partijen serieuzer dan lokale media doen”, zegt Nel Ruigrok van LSJ Nieuwsmonitor. Burgers die zich rond de gemeenteraadsverkiezingen lieten informeren door regionale en lokale media stemden opvallend vaak op een lokale partij. De lokale partijen kregen verreweg de meeste stemmen tijdens de verkiezingen. Maar tegelijkertijd zeggen de onderzoekers: die media besteedden veel minder aandacht aan lokale politieke partijen dan aan lokale afdelingen van landelijke partijen.

Inwoners van de onderzochte gemeenten die weinig of helemaal geen nieuws tot zich namen, weken uit naar partijen buiten het politieke midden zoals PVV, GroenLinks en Partij voor de Dieren.

Zo dreigt een kloof te ontstaan tussen de regionale en lokale pers enerzijds en hun in politiek geïnteresseerde publiek anderzijds. Tussen wat burgers interesseert en wat media leveren.

In twee steden voerden lokale partijen de boventoon in het nieuws: in Rotterdam ging 21 procent van het nieuws in lokale media over lokale partijen; in Almere was dat 17 procent. Elders kwam het nieuws over lokale partijen niet boven de 10 procent. „De zeges van de ELP in Smallingerland en Burgerbelangen in Enschede en het bestendiging van de partij van Jos van Rey in Roermond, zijn in elk geval niet te danken aan overvloedige media-aandacht.”

In de Noord-Hollandse gemeente Langedijk haalde de lokale politiek vooral het nieuws vanwege de rel rond PvdA-senator Marleen Barth en haar man Jan Hoekema, tevens waarnemend burgemeester van de gemeente. Hoekema besloot terug te treden na de ontstane ophef over een financiële deal met de gemeente Wassenaar, zijn vorige standplaats.

Hete hangijzers

De kloof tussen de makers en de ontvangers van regionaal en lokaal nieuws zie je ook ontstaan bij de politieke thema’s die burgers van belang vonden. Hete hangijzers, noemen de onderzoekers dat. De top-3 van meest genoemde thema’s: zorg, veiligheid en heel concrete lokale zaken (bouw en wonen in Amsterdam en Rotterdam; de koopzondag in Smallingerland; de Floriade in Almere; werkgelegenheid in Enschede).

Lokale politieke partijen zijn volgens de meeste nieuwsconsumenten het best in staat die onderwerpen aan te pakken. Of dat echt is gebeurd hoorden ze de afgelopen jaren te weinig van hun regionale of lokale nieuwsmedia. Die grijpen volgens de onderzoekers veel vaker terug op traditionele ‘eigenaren van thema’s als natuur (GroenLinks), economie (VVD) en onderwijs (D66).

„Regionale en lokale nieuwsmedia lijken hiermee de nieuwsagenda van landelijke partijen te volgen”, schrijven de onderzoekers. „Terwijl hun publiek vaker op een lokale partij blijkt te hebben gestemd.” De gezondheidszorg, voor veel mensen het belangrijkste thema, kreeg zelfs de minste aandacht van de in het onderzoek geformuleerde thema’s.

En Facebook? Het sociale netwerk wordt een grote rol toegedicht bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen en het referendum over de Brexit in het VK. Maar bij de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen speelde het sociale medium geen grote rol.

„Waar VVD en GroenLinks begin vorig jaar profiteerden van hun uitgekiende campagnestrategie op dit platform, is hiervan in de onderzochte gemeenten niets terug te zien”, aldus Quint Kik. GroenLinks won in onder meer Amsterdam en Nijmegen; de VVD in Rotterdam, Almere en Bunschoten, maar in shares, likes en comments sprongen zij niet bijzonder in het oog. Kik: „Wie denkt dat Facebook de gemeenteraadsverkiezingen kaapte, kan opgelucht ademhalen.”