Langzamerhand komt het moment dat Theresa May kleur moet bekennen

Brexit

De komende maanden moet duidelijk worden hoe de Britten hun leven zien na hun uittreding. Blijven ze toch in de Europese douane-unie?

Theresa May in het Lagerhuis, eerder deze maand. Foto AFP

Wij willen niet gebonden zijn aan de Europese douane-unie, zei premier Theresa May in januari 2017 in haar Brexittoespraak in Lancaster House. „Wij zullen niet langer lid zijn van de douane-unie”, herhaalde ze in een toespraak in het Italiaanse Florence in september vorig jaar. „Het is helder dat het Verenigd Koninkrijk de douane-unie verlaat”, aldus de premier in een redevoering in Mansion House op 2 maart.

Consistente boodschap? Zeker. En toch is er een kans dat Theresa May gedwongen wordt na de Brexit het Verenigd Koninkrijk in een douane-unie met de EU te houden.

Donderdag behandelt het Lagerhuis een motie die niet alleen steun geniet van leden van oppositiepartijen Labour, de Schotse nationalisten en de Liberal Democrats, maar ook van enkele politici van de Conservatieven van May. De motie roept op dat na uittreden er zonder belemmering (‘frictieloos’ in Brexitjargon) handel gedreven kan worden. Dat kan alleen als het Verenigd Koninkrijk in een douane-unie met de EU en nauw verwant aan de Europese interne markt blijft.

Het politieke momentum May te dwingen een zachtere koers te varen zwelt aan. Vorige week stemde het Hogerhuis in met een voorstel dat oproept dat na uittreden het Verenigd Koninkrijk onderdeel blijft van een douane-unie met de EU. De stemming heeft niet meteen bindende gevolgen voor May. Het Lagerhuis moet zich nog over het voorstel buigen. Pijnlijker voor May is de klinkende stemverhouding – 348 voor en 225 tegen – in het Hogerhuis.

Het is de hoogste tijd dat het Verenigd Koninkrijk met een toekomstvisie komt

Michel Barnier, Europees onderhandelaar

Het voorstel werd ingediend door een interessante verbond. Mede-iniatiefnemers waren Chris Patten, een oud-partijvoorzitter van de Tories, en John Kerr, als voormalig Britse topdiplomaat in Brussel een EU-expert. Het politieke en inhoudelijke gewicht achter het voorstel betekent dat het voor May moeilijk is de nederlaag te negeren.

Tevens stemde het Hogerhuis de afgelopen dagen in met twee andere voorstellen die tot een zachtere Brexit leiden. Zo willen de Hogerhuisleden dat na de Brexit het Verenigd Koninkrijk het Handvest van de Grondrechten van de EU blijft hanteren.

De druk wordt eveneens vanuit de EU opgevoerd. Hoofdonderhandelaar Michel Barnier namens de Europese Commissie zei deze week dat het de hoogste tijd is dat het Verenigd Koninkrijk „met een toekomstvisie komt”. Ook is het volgens Barnier aan Londen om voorstellen te doen hoe de grens tussen Noord-Ierland, een Britse provincie, en de Ierse Republiek, EU-grondgebied, onzichtbaar te houden. De EU staat ervoor open als de Britten voor een zachte Brexit kiezen, daarmee de Ierse grens ongemoeid laten en innige economische banden behouden. „Wij zijn flexibel”, zei Barnier.

Furieus

Brexiteers reageerden furieus. Uittreden zonder de douane-unie te verlaten, is volgens hen een uitholling van de Brexit. Als het Verenigd Koninkrijk zich aan Europese handelsregels en -tarieven moet houden, kunnen er geen vrijhandelsverdragen gesloten worden met de Verenigde Staten, India en Australië.

„Het Hogerhuis speelt met vuur”, zei Jacob Rees-Mogg, conservatief Lagerhuislid en voorzitter van de European Research Group, een collectief van Brexiteers, deze week. De benoemde politici in het Hogerhuis mogen volgens hem niet „op zeer neerbuigende wijze” de wil van het volk, uitgesproken in het Brexitreferendum, dwarsbomen.

Minister David Davis van Brexitzaken zei woensdag in het Lagerhuis dat van een koerswijziging over de douane-unie geen sprake is. „Ik verwacht dat het regeringsbeleid overeind blijft”, zei hij over de aanstaande stemmingen.

Davis zei dat het zeker mogelijk was de Noord-Ierse grens ongemoeid te laten, met technologische oplossingen of door het vrijwillig volgen van Europese handelsregels door het Verenigd Koninkrijk. Beide voorstellen worden door Ierland en de EU als ontoereikend gezien.

De houding van de regering is verklaarbaar. May zit klem. In het Lagerhuis is meer steun voor een zachtere Brexit, maar binnen haar fractie van Tories zijn voldoende hardliners als Rees-Mogg om haar ten val te brengen als ze een te pro-Europese koers vaart. Door zorgvuldig een middenweg te kiezen wordt er tijd gewonnen, ook al zijn de wensen van de Brexiteers binnen haar partij en de gematigde meerderheid binnen het Lagerhuis inherent onverenigbaar.

Lees ook het profiel van David Davis: de Britse minister van Brexitzaken onderhandelt met Brussel. Hij moet de beste deal voor de Britten zien te sluiten

Met het debat van donderdag, een eerste stemming over de douane-unie en de verdere behandeling van de wetten de komende twee maanden die nodig zijn om de Brexit in het Verenigd Koninkrijk vorm te geven, komt het moment dichterbij waarop May kleur moet bekennen.

    • Melle Garschagen