Gematigde moslims werden weggepest uit de moskee in Geleen

Moskeefinanciering

In de moskee van Geleen kregen salafisten de overhand. Er waren grote plannen, opeens veel geld, en radicale predikers. De ‘moderne islam’ werd weggepest. De gemeente deed niets.

Foto Chris Keulen

Uit de spaanplaatmuren steken wat elektriciteitsdraden, de ontvangstruimte is nog kaal. Maar Abdullah Laaouej stoort zich daar niet aan. „We hebben het voor elkaar”, zegt hij. „Onze eigen plek.” 

Zonder financiële middelen een eigen moskee beginnen: daar heeft een groep gelovigen uit Geleen de afgelopen tijd hard aan gewerkt. Een voormalige dansschool werd provisorisch ingericht als gebedshuis. Het bidkleed werd uit Duitsland aangesleept, een Syrische timmerman zette vrijwillig de preekstoel in elkaar, en voor ze het wisten, konden de deuren open.

Abdullah Laaouej (70) wijst op de donatiebox bij de ingang. „Allemaal Nederlands geld”, glimlacht hij. „We betalen hier alles zelf.” 

Hij zou het niet anders willen.

Laaouej was voorheen trouw bezoeker van de Marokkaanse Al Houda-moskee in Geleen. Totdat fundamentalistische moslims er de macht grepen en schimmige financiering aantrokken. Samen met andere gematigde bezoekers kwam Laaouej in verzet. Ze trokken aan de bel bij de burgemeester. Dat bleek vergeefs. Terwijl het moskeebestuur nu wordt vervolgd wegens witwassen, terrorismefinanciering en ronselen, zagen de gematigde bezoekers zich gedwongen te vertrekken en verderop in de stad een eigen moskee te beginnen.

Het vergt moed om je als moslim te verzetten tegen radicale geloofsgenoten, schreef het vorige kabinet in 2016 aan de Tweede Kamer. Veel moslims zwijgen uit angst voor represailles. Daarom moeten zij die wél hun nek durven uitsteken „kunnen rekenen op de bescherming en steun van de overheid”, luidde de belofte. Hoe kon het dan toch gebeuren dat de overheid de gematigde moslims uit Geleen in de kou liet staan?

De grootste zondaars

De verandering in de Al Houda-moskee begint als in 2010 jonge moslims in het bestuur komen die de salafistische leer volgen. De nadruk komt te liggen op strikte naleving van de regels zoals die golden ten tijde van de profeet Mohammed, veertien eeuwen geleden. Een nieuwe voorzitter wordt aangesteld, Stefan Z., die geen geheim maakt van zijn verleden als drugscrimineel. Na zijn bekering is hij een diepgelovig moslim geworden. Zijn ommezwaai trekt aandacht in het Midden-Oosten, waar hij wordt ontvangen door de hoogste geestelijken. Zij zien in Z. het bewijs dat de islam zelfs de grootste zondaars voor zich kan winnen.

Onder leiding van Z. besluit het bestuur dat het tijd is voor een nieuwe moskee. Bezoekers wordt een bijdrage gevraagd. „Iedere familie legde zo’n 1.000 euro in, anderen hebben nog meer betaald”, vertelt Laaouej. Maar het is niet genoeg. „Ze hadden een grote nieuwe locatie gevonden”, zegt Laaouej. „Eigenlijk té groot.”

Lees ook: Ministerie hield informatie over moskeeën achter voor gemeenten

Het gebouw dat Stefan Z. wil kopen, is de voormalige sociale werkplaats van Geleen. Een terrein zo groot als „drie voetbalvelden”, zegt hij in een video die is bedoeld om donaties in te zamelen. De gemeente Sittard-Geleen werkt mee omdat de verkoop in één klap twee problemen oplost: de moskee heeft een onderkomen en de gemeente is van haar leegstaande pand af. Zonder omwonenden te informeren wordt het gebouw in 2013 verkocht, ruim twee ton onder de getaxeerde waarde, schrijft het college later aan de gemeenteraad.

Maar wat het moskeebestuur precies op het terrein van plan is, dat weet de gemeente niet.

Het bestuur wil veel méér dan een moskee. De bedoeling is het gebouw af te breken en op die plek het grootste islamitische centrum van Europa te bouwen. Inclusief school, museum, winkelcentrum, sauna en restaurant. Het staat allemaal beschreven in een folder waarmee de moskee rijke weldoeners uit de Golfstaten probeert te verleiden miljoenen in het project te steken. Arabischtalige documentatie wijst potentiële geldschieters op de strategische ligging van Geleen ten opzichte van Amsterdam, Brussel en Düsseldorf. Ook worden zij voorgelicht over het aantal niet-moslims in de regio dat nog bekeerd kan worden. De Saoedische missie-organisatie Waqf in Eindhoven ondertekent een brief om het project te ondersteunen, een tazqiya. Toenmalig hoofd administratie van de Waqf, Ammar Nejjar, schrijft deze aanbevelingsbrief. Hij noemt de initiatiefnemers in Geleen „broeders van goed gedrag”.

Gematigde bezoekers trokken vergeefs aan de bel bij de gemeente

Sanctielijst

Volgens lijsten die Golfstaten vertrouwelijk aan het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben verstrekt, heeft de Geleense moskee zowel in Saoedi-Arabië als in Koeweit geld aangevraagd. Hoewel het in 2013 gekochte terrein in twee jaar kan worden afbetaald, zien autoriteiten dat het laatste ontbrekende bedrag eind 2014 in één keer wordt gestort. Moskeebezoekers begrijpen wel waar dat geld vandaan komt: het Midden-Oosten. Ook justitie vermoedt dat het om een buitenlandse donatie gaat. De advocaten van Z. ontkennen dat.

Wie de gulle gever precies is, weten de moskeebezoekers niet. Duidelijk is wel dat Stefan Z. zich tijdens zijn reizen in de Golf omringt met omstreden figuren die wereldwijd salafistische groepen financieren. Onder hen is sjeik Al-Afasy van de Koeweitse liefdadigheidsorganisatie Revival of Islamic Heritage Society, waarvan buitenlandse filialen op de Amerikaanse sanctielijst staan vanwege steun aan terrorisme. Ook is daar Zakir Naik, die Saoedisch geld doorsluist naar islamitische scholen wereldwijd. In India wordt hij gezocht wegens haatzaaiende preken. Om dezelfde reden mag hij het Verenigd Koninkrijk niet in.

Bezoekers merken dat met het geld ook buitenlandse invloed naar Geleen komt. De Geleense Hajer Harzi vertelt dat in de moskee een briefje met kledingvoorschriften komt te hangen: vrouwen moeten allesverhullende kleren dragen. „Voor mij was dat heel vreemd. We zijn wel gewend aan een hoofddoek en een lange jurk. Maar niet aan een nikab met handschoenen. En aan een boerka al helemaal niet.”

Harzi merkt het ook aan haar tienerdochter, die zich had ingeschreven voor lessen in de moskee. „Ik wilde dat zij iets van haar achtergrond zou meekrijgen.” Maar dan hoort ze haar dochter thuis praten over de sharia. Als je rookt, vertelt haar dochter, dan stuurt Allah je naar de hel en stopt je in de barbecue. Harzi haalt haar dochter meteen van les af.

Het contract van de gematigde Marokkaanse imam die al jaren in de moskee preekt, wordt niet verlengd. In plaats daarvan komen er lezingen van predikers uit Egypte en Burundi. Het samen lezen uit de Koran, zoals de oudere Marokkaanse bezoekers gewend waren, wordt verboden. De traditie is niet islamitisch, bepalen de nieuwe bestuurders van de moskee.

In 2015 houdt een Nederlandse prediker die in Saoedi-Arabië de islam bestudeert een preek in Geleen, waarin hij de gelovigen verbiedt zich te verdiepen in filosofie, want dat is een „schadelijke wetenschap”. Ook zegt deze student dat op joden „de vloek van Allah” rust. „Zij zijn vervloekt omdat zij de kennis, de waarheid, kennen maar zij handelen er niet naar. [...] Dat is een eigenschap van de joden.”

De Nederlandse salafist Umair Abou Aasiya preekt in Geleen dat moslims hun „vriendengroep” moeten „veranderen”. Met moslims die hun geloof niet echt praktiseren, zou je niet bevriend moeten zijn. Je mag wel met hen omgaan, maar alleen met het doel hen naar de islam te begeleiden. „Dit moeten niet de mensen zijn met wie jij je vrije tijd doorbrengt”, zegt Umair Abou Aasiya. „Dit is een baan.”

De situatie escaleert

In januari 2015 organiseert de gemeente Sittard-Geleen een debat over terrorisme. Tijdens het debat, bijgewoond door burgemeester Sjraar Cox (PvdA), slaakt Harzi een noodkreet: in onze moskee predikt een terrorist. Ze noemt zelfs zijn naam en vraagt de autoriteiten om hulp.

De prediker in kwestie is de Marokkaanse Belg Abdallah Ouabour, veroordeeld in België wegens lidmaatschap van een terroristische cel die verantwoordelijk wordt gehouden voor aanslagen. Hij blijkt inderdaad te preken in Geleen. Burgemeester Cox hoort het aan vanuit de zaal. Toch houdt het stadhuis zich stil.

Een half jaar na het debat schrijft dagblad De Limburger dat Ouabour in Geleen preekt. Daarna komt het Openbaar Ministerie in actie: het onderzoekt in stilte wat er aan de hand is in de moskee. De jongerenafdeling van de Geleense moskee blijkt contact te hebben met een jihadistische groep uit de Haagse Schilderswijk, waarvan de harde kern later zal worden veroordeeld als terroristische organisatie. De leden ervan zouden jongeren hebben gerekruteerd voor IS.

Lees ook: Drie beloften die het kabinet niet nakwam

In november 2015 escaleert de situatie en stuurt Abdullah Laaouej de burgemeester een brief over de problemen in de moskee. Cox antwoordt dat hij „met aandacht kennis genomen” heeft van de brief, maar dat dit „een eigen c.q. interne aangelegenheid van het moskeebestuur” betreft en van de „achterban”.

Kort daarop ontzegt het bestuur de gehele groep rond Laaouej de toegang tot de moskee. Tijdens een vergadering bestempelt de imam, die op de hand van het bestuur is, hen als ‘ongelovig’ in een fatwa – een juridisch oordeel in de islam. Dit kan bedreigend zijn, omdat radicale moslims geloven dat afvalligen de doodstraf verdienen. Een Limburgse rechter bevestigt na het horen van getuigen dat de fatwa is uitgesproken en spreekt van een bedreiging.

Drie maanden na het uitspreken van de fatwa, op 30 maart 2016, besluit burgemeester Cox de afgesplitste groep uit te nodigen voor een gesprek. Zij vertellen hem dat ze uit de moskee zijn gezet en een nieuwe ruimte nodig hebben. Een woordvoerder van Cox laat weten dat de gemeente hen hierbij geholpen heeft.

Een aanvraag in Koeweit voor financiering van Al Houda wordt dat jaar afgewezen. Het OM doet dan al strafrechtelijk onderzoek naar de bestuurders. In 2017 worden twee van hen gearresteerd: secretaris Laarbi A., verdacht van terrorismefinanciering en ronselen, en voorzitter Stefan Z., verdacht van witwassen. Het onderzoek loopt nu nog steeds, de secretaris zit nog vast. Vorige week werd bekend dat in een loods op het moskeeterrein voor miljoenen aan drugs is gevonden. In dat onderzoek zijn voorzitter en secretaris geen verdachte.

Foto’s geplukt

Het OM focust op de laatste betaling voor aankoop van de moskee en andere bedragen waarvan de bestuurders de herkomst niet kunnen verklaren. Het zou gaan om enkele tonnen. Komt het uit zakelijke activiteiten van Z.? Op zijn website stelt hij mede-eigenaar te zijn van een bedrijf in Dubai: Empireyo. Maar alles wat op internet over het bedrijf te vinden is, zijn bewerkte foto’s van andere sites. De foto van zijn ‘kantoor in Dubai’ is elders vandaan geplukt, net als het beeld van een ‘vliegtuig van zijn bedrijf’, en zijn bedrijfslogo. Empireyo heeft geen jaarstukken gedeponeerd. Stefan Z. heeft niet verklaard waar het geld vandaan is gekomen. Zijn advocaten ontkennen dat hij eigenaar is van Empireyo en zeggen dat alle geldstromen verantwoord kunnen worden.

Van buitenlandse financiering heeft burgemeester Cox al die tijd geen idee gehad. Buitenlandse Zaken wist wel dat de moskee in maart 2013 om financiering vroeg in Saoedi-Arabië, maar deelde dit niet met Geleen. De gemeente helpt de moskee later dat jaar aan haar sociale werkplaats, niet wetend van de buitenlandse aanvraag. „Met de kennis van nu zou dit ongetwijfeld geleid hebben tot een andere afweging”, zegt de woordvoerder van Cox.

Op 14 november 2017 krijgt Geleen alsnog de informatie waaruit blijkt dat de moskee Saoedisch geld had aangevraagd. Die blijft echter maanden ongeopend in de mailbox van Cox.

Volgens zijn woordvoerder heeft burgemeester Cox in gesprekken met de moskee herhaaldelijk aangegeven „dat in onze gemeente geen ruimte was en is voor radicale ideeën.” Het moskeebestuur weigerde hierna echter om met hem in gesprek te gaan.

Islam van deze tijd

De bezoekers die uit de Al Houda-moskee zijn gezet, gaan nu elders in Geleen verder in een gehuurd pand. Al Wasatia (Het Midden), hebben zij hun nieuwe vereniging genoemd. Alle culturen en religies zijn er welkom. Hajer Harzi is in het bestuur benoemd – een vrouw, zonder hoofddoek. Dat past volgens haar in de „islam van deze tijd” die de vereniging wil nastreven. „Dat is niet de islam van het scheiden van mannen en vrouwen, maar de islam waarbij je je aanpast aan het land waarin je leeft”, zegt ze.  

Toch overheerst verdriet, over hoe het is gelopen. „Dit is heel moeilijk voor ons geweest”, zegt Abdullah Laaouej. „Je splitst je niet zomaar af van je gemeenschap.” 

Na zijn vertrek kreeg Laaouej uit veel meer moskeeën te horen dat zij kampen met dezelfde problemen. Niemand durft zich uit te spreken, zegt hij. „Ze krijgen geen hulp, ook niet van buiten.”

Harzi: „Mensen die zoiets durven, die verdienen ondersteuning.” 

„Maar we staan alleen”, zegt Laaouej zachtjes. „Het is eigenlijk om te huilen.”

Correctie: In een eerdere versie van dit verhaal stond dat ‘de nadruk komt te liggen op strikte naleving van de regels zoals die golden ten tijde van de profeet Mohammed, vijftien eeuwen geleden. Dit moet veertien eeuwen geleden zijn. Het is aangepast.

    • Andreas Kouwenhoven