Dit staat er in de memo's over de afschaffing van de dividendbelasting

Het dossier dat het ministerie van Algemene Zaken dinsdagavond publiceerde bestaat uit 16 documenten op 52 pagina's. De stukken zijn bescheiden gecensureerd.

Rob Engelaar

De memo’s over de afschaffing van de dividendbelasting bestonden eerst niet. Vervolgens had premier Rutte er „geen herinnering aan”. Daarna bestonden ze toch wel, maar moesten ze geheim blijven. Die memo’s, die bij de lange kabinetsformatie van vorig jaar zijn gebruikt, werden dinsdagavond om 21.50 uur uiteindelijk toch naar de Tweede Kamer gestuurd. Bij wijze van hoge uitzondering, benadrukte Rutte, want zonder vertrouwelijkheid van ambtelijke stukken zou het formeren in de toekomst ondoenlijk zijn.

Wat zijn dat voor documenten en wat staat er precies in?

16 document, 52 pagina’s

Het dossier dat het ministerie van Algemene Zaken dinsdagavond publiceerde, bestaat uit 16 documenten op 52 pagina’s, waarvan er tien afkomstig zijn van het Ministerie van Financiën en vijf van Economische Zaken. Plus, in de woorden van premier Rutte, één „partijdocument” van de hand van Eric Wiebes, de huidige VVD-minister van Economische Zaken en Klimaat en in het vorige kabinet staatssecretaris van Financiën. Hij was daar als kenner van belastingwetten medeonderhandelaar bij de kabinetsformatie aan de ‘fiscale zijtafel’.

Het pakketje is daarmee minder omvangrijk – en dus wellicht niet volledig – dan de lijst die twee onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (UvA) met een beroep de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) hadden gevraagd. Uit de afwijzing van dat verzoek door het Ministerie van Financiën – door de huidige staatssecretaris Menno Snel (D66), schrijft premier Rutte in zijn begeleidende brief dinsdag – blijkt dat er 29 interne documenten zijn getraceerd die betrekking hebben op de dividendbelasting.

Niet alles goed weggelakt

De stukken die nu wel bekend zijn gemaakt, zijn bescheiden gecensueerd. Ze dienden voor publicatie juridisch getoetst te worden op de privacy van betrokken ambtenaren en lobbyende bedrijven en op gevoelige staats(geheime)zaken.

Dat is in één geval niet helemaal geslaagd. Een interne notitie van de directeur Directe Belastingen aan Wiebes van 8 juni 2017 gaat over een gesprek dat de staatssecretaris binnenkort heeft met een vertegenwoordiger van Unilever. Wie de gesprekspartner precies is, is in de eerste alinea (met wit) weggelakt. Maar in de slotzin staat: „In bijlage 2 treft u verdere informatie aan over de heer Paul Polman [...]”. Dat is Unilevers hoogste baas.

Lees ook over de verbale trucs van de premier: Rutte weet zich al bijna acht jaar behendig uit de problemen te redden

Alle documenten op een rij

1. Interne notitie ministerie van Financiën, 28 april 2017

Aan: staatssecretaris Wiebes

Afzender: directeur Directe Belastingen

In deze notitie geeft directeur Jan IJzerman antwoord op een verzoek van Wiebes zelf – „U heeft aandacht gevraagd voor...” – over de vraag of „afschaffing van de dividendbelasting wenselijk is”. De topambtenaar legt in kort bestek uit hoe de dividendbelasting precies werkt en wie er van profiteren als deze wordt afgeschaft. IJzerman somt vooral de nadelen op: de belastingdruk verschuift van „buitenlandse aandeelhouders naar Nederlandse belastingbetalers”. Hij is niet overtuigd van een veelgehoord argument voor afschaffing: „Dividendbelasting speelt [...] voor het vestigingsklimaat geen grote rol.” De notitie waarschuwt dat afschaffing van de dividendbelasting de kans vergroot dat Nederland „als doorsluisland wordt gebruikt bij internationale constructies [...]”. Ergo: dat zou slecht zijn voor „het imago van Nederland”. Ook omdat in Nederland geen bronheffing bestaat op andere geldstromen naar beleggers en investeerders in het buitenland (op rente en royalty’s). Directeur IJzerman vindt een verlaging van de vennootschapsbelasting voor bedrijven „meer voor de hand liggen” om „het Nederlandse vestigingsklimaat op een verantwoorde manier aantrekkelijk te blijven houden”.

2. Interne notitie ministerie van Financiën, 8 juni 2017

Aan: staatssecretaris Wiebes

Afzender: directeur Directe Belastingen

Op één A4’tje geeft dezelfde topambtenaar enkele belangrijke punten aan voor een gesprek dat staatssecretaris Wiebes op 13 juni 2017 zal hebben met de topman van Unilever, Paul Polman, „over het vestigingsklimaat en de toekomst van Unilever”. Hij geeft in kort bestek dezelfde bezwaren als in zijn memo van eind april.

Interessant is dat directeur IJzerman erkent dat de afschaffing van de dividendbelasting „een onderwerp voor de formatietafel is” – opmerkelijk gezien dit de week was waarin een ultieme poging werd gedaan om GroenLinks bij de kabinetsformatie betrokken te houden.

De topambtenaar zegt dat zijn memo is afgestemd met collega’s van zowel het ministerie van Algemene Zaken als van Economische Zaken, waarbij hij noteert dat „Ambtelijk EZ wil in algemene zin graag afscheid nemen van de dividendbelasting.”

3. Interne notitie ministerie van Financiën, 27 juni 2017

Aan: staatssecretaris Wiebes

Afzender: directeur Directe Belastingen

In een uitgebreide notitie geeft de directeur Directe Belastingen een „appreciatie” van een voorstel dat werkgeversvereniging VNO-NCW over het vestigingsklimaat heeft gedaan. Dat is vermoedelijk de brief die de werkgeverslobby eind maart aan informateur Edith Schippers had geschreven. Daarin wordt onder meer aangedrongen op verlaging van de vennootschapsbelasting en „(uiteindelijk) afschaffing van de dividendbelastingvan”. Kritiekpunt van Financiën op dit voorstel: „[...] de financiering van haar ruime wensenlijstje laat VNO-NCW grotendeels ongedekt”. Er volgt een technische verhandeling met veel tabellen met de budgettaire gevolgen van verschillende fiscale voorstellen voor het bedrijfsleven.

Over de afschaffing van de dividendbelasting schrijft topambtenaar IJzerman in deze memo dat dat „alleen mogelijk is indien gecombineerd met een antimisbruikmaatregel op grond waarvan dividendbelasting nog wel ingehouden dient te worden in bepaalde belastingontwijkingsstructuren.” 

4. Interne notitie ministerie van Financiën, 25 augustus 2017

Aan: staatssecretaris Wiebes

Afzender: directeur Directe Belastingen

De kabinetsformatie is inmiddels weer in volle gang, met de ChristenUnie aan tafel in plaats van GroenLinks, en staatssecretaris Wiebes heeft zijn gesprek met Unilever achter de rug. Het lijkt erop dat Financiën anticipeert op mogelijke bespreking van de afschaffing van de dividendbelasting aan de onderhandelingstafel. De aanleiding is pikant, want al in de eerste alinea schrijft topambtenaar IJzerman: „Diverse beursgenoteerde ondernemingen geven aan veel last te ervaren van de dividendbelasting.” Het maakt het voor hen „lastiger om buitenlands kapitaal aan te trekken”. De namen van de betrokken bedrijven zijn weggelakt, maar de ambtenaar noemt daarbij vermoedelijk Unilever die „op (zeer) korte termijn” overweegt om één hoofdkantoor te kiezen („Verenigd Koninkrijk of Nederland”). „Doorslaggevend daarbij is de dividendbelasting.” De ambtenaar maakt gewag van iets wat premier Rutte later maar niet wil erkennen: „Ook op politiek niveau is verschillende malen met Shell en Unilever [...] gesproken.”

Financiën zet in de notitie verschillende afwegingen, opties en (tussen)oplossingen op een rij. Het advies neigt naar de al eerder geuite wens om de dividendbelasting alleen af te schaffen in combinatie met het invoeren van een bronheffing op rente en royalty’s. Alleen is er een groot financieel nadeel: „In termen van budgettaire opbrengst levert de bronheffing echter niets op.” Toch is dat „noodzakelijk om geloofwaardig te blijven in de strijd tegen internationale belastingontwijking.”

De ambtenaren van Financiën schetsen ook hoe met deze notitie dient te worden omgegaan in het lopende formatieproces.

Laatste week augustus: bespreken memo aan ‘fiscale tafel’.

Laatste week augustus/eerste week september: bespreken memo aan ‘hoofdtafel’.

Eerste helft september: contact met Unilever en Shell.

Er staat niet in de stukken of dit ook daadwerkelijk zo gegaan is, maar hieruit blijkt wel dat de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting een serieus en goed voorbereid voorstel is geweest, bedoeld voor alle hoeken van het formatieproces: de hoofdonderhandelaars, hun vier secondanten en de vier financieel specialisten. En ook dat de ambtelijke bevindingen tot stand zijn gekomen in nauw overleg met de multinationals Shell en Unilever.

5, 7 tot en met 10. Enkele documenten van het ministerie van Financiën die in juli en in september „ten behoeve van de onderhandelende partijen zijn opgesteld”.

Dit gaat om een serie memo’s die onvolledig – zonder briefhoofd, geadresseerden en afzenders – naar de Tweede Kamer zijn gestuurd. Ze geven een algemene uitleg van de werking van de dividendbelasting en de opbrengst. Ze geven enkele politieke uitspraken uit het verleden over de wenselijkheid van afschaffing ervan. Zo riep toenmalig staatssecretaris Joop Wijn (CDA) in 2005 dat hij „deze belasting niet ziet overleven”. En zijn latere opvolger Eric Wiebes (VVD) zegt tweemaal tegen de Tweede Kamer dat de afschaffing van de dividendbelasting „niet voor de hand ligt”.

6. Een notitie van Financiën die is opgesteld op verzoek van het ministerie van Algemene Zaken. Ook hier ontbreken details over de precieze afzender(s) en ontvanger (s).

Datum, volgens premier Rutte: 7 juli 2017.

Opmerkelijk want Financiën meldt dat „ook Algemene Zaken heeft verzocht om informatie over de dividendbelasting”. Dat lijkt in tegenspraak met wat premier Rutte steeds heeft beweerd dat er ten behoeve van de formatie bij Financiën formeel „geen uitvraag” is geweest over dit onderwerp. ‘AZ’ is zijn ministerie van Algemene Zaken dat de formatie ambtelijk en secretarieel coördineert.

11. ‘Partijstuk’ voor de VVD, van de hand van staatssecretaris Wiebes

Datum: onbekend

Het meest brisante document in de serie stukken want door staatssecretaris én fiscaal medeonderhandelaar Eric Wiebes zelf opgesteld. De huidige minister van Economische Zaken en Klimaat zei vorige week nog tegen journalisten niet van het bestaan van documenten over de dividendbelasting af te weten.

Het is, volgens premier Rutte in zijn begeleidende brief een intern VVD-stuk dat door Wiebes is geschreven „na consultaties binnen de partij”, in een poging „een voorstel te doen op het terrein van dividendbelasting”. Rutte zegt dat deze notitie geen officieel formatiestuk is geweest maar dat hij het wel „tijdens de onderhandelingen heeft besproken in informele bilaterale gesprekken” met zijn medeonderhandelaars van CDA, D66 en ChristenUnie.

Wiebes beschrijft in het stuk drie varianten „tegen belastingontwijking en naar een aantrekkelijker vestigingsklimaat”. Nederland moet namelijk in zijn ogen namelijk zowel een „nog prominentere speler” willen worden in de strijd tegen belastingontwijking, zonder het investeringsklimaat te schaden. De lasten voor (internationale) bedrijven en hun investeerders zullen dus omlaag moeten, hetzij via de vennootschapsbelasting, hetzij via de dividendbelasting – of een combinatie daarvan.

Wiebes schrijft onomwonden dat er „een zeer wezenlijk risico bestaat dat beursfondsen als Unilever (al dit jaar), Shell (mogelijk nog binnen de komende kabinetsperiode) en AkzoNobel zich uit Nederland terugtrekken”.

Zonder concreet zijn voorkeur uit te spreken lijkt Wiebes het meest sympathie te hebben voor de derde variant die hij beschrijft: afschaffing van de dividendbelasting, introductie andere bronbelastingen en géén verhoging van de vennootschapsbelasting. Deze variant zet „een ferme stap tegen belastingontwijking” en: „we blijven aantrekkelijk” voor het internationale bedrijfsleven.

Wiebes geeft een opvallende oplossing voor het opvangen van het potentiële gat in de begroting van 1,4 miljard. Hij vindt dat er met "de grote beursfondsen, indien zij definitief voor Nederland zouden kiezen, afspraken gemaakt moeten worden over aanvullende investeringen in Nederland." Bijvoorbeeld: "met betrekking tot de gaswinning".

Dat zal tot een toename van werkgelegenheid en extra belastinginkomsten. Hij legt hiermee een link naar het grote dossier waar hij nu als minister van Economische Zaken en Klimaat over gaat: het terugdraaien van de gasproductie in Groningen.

Het is deze variant waar het nieuwe kabinet in het regeerakkoord ook voor gekozen heeft. Want met het schrappen van de dividendbelasting, komt er tegelijkertijd een bronheffing op rente en royalty’s die naar het buitenland vloeien en de vennootschapsbelasting gaat omlaag.

12. Vijf documenten van Economische Zaken, 24 augustus 2017

De laatste hap van het dossier dat Rutte naar de Kamer stuurde zijn vijf documenten van het ministerie van Economische Zaken – de nieuwe werkplek van inmiddels minister Eric Wiebes. Deze notities zijn volgens Rutte gemaakt „ten behoeve van de onderhandelende partijen”. Het is een pleidooi voor afschaffing van de dividendbelasting. Kernpunt: „Het lijkt goed de dividendbelasting met het oog op het Nederlandse vestigingsklimaat serieus te heroverwegen.”

Er volgt een lange lijst van overwegingen en tabellen met de economische belangen van het huidige grote, internationaal georiënteerde bedrijfsleven. Boodschap: als we bedrijven als Shell en Unilever maar ook Philips, ASML en AkzoNobel verliezen zal de Nederlandse economie grote schade leiden. „De tijd begint te dringen”.

    • Philip de Witt Wijnen