Losjes uitgevoerd onderzoek naar kosten koningschap

Koningshuis

Het Republikeins Genootschap berekende dat de monarchie jaarlijks 345 miljoen euro kost. Er kwam veel giswerk aan te pas.

Koning Willem-Alexander arriveert bij de brede school De Fliert tijdens de 6e editie van de Koningsspelen. Foto Patrick van Katwijk / ANP

Rein Zunderdorp hoefde niet lang na te denken toen het Republikeins Genootschap zijn leden verzocht mee te betalen aan onderzoek naar de ‘verborgen kosten’ van de monarchie. De Haagse consultant, tevens trouw sympathisant van de republikeinse zaak, stortte 100 euro.

„Ik ben blij met het resultaat”, zegt Zunderdorp dinsdagochtend bij de presentatie van het onderzoek in een zaaltje van het Haagse perscentrum Nieuwspoort. „Ook als de getallen niet allemaal precies kloppen, is het onderzoek waardevol. Het laat zien hoe intransparant ons koningshuis is wat zijn financiën betreft. Bij elk ander instituut was de Algemene Rekenkamer allang komen kijken.”

Na twee jaar onderzoek becijfert het genootschap de jaarlijkse kosten van de monarchie op ongeveer 345 miljoen euro. Dat is zo’n 300 miljoen meer dan de 42 miljoen aan toelagen en andere directe uitgaven die officieel in de begroting van de Koning staan. Hoe kwamen de onderzoekers onder leiding van journalist René Zwaap, aan zo’n hoog bedrag?

Een kwestie van ‘grote stappen snel thuis’, zo blijkt: 192 miljoen van de 345 miljoen wordt toegerekend aan gederfde belastinginkomsten van een verondersteld vermogen van 12 miljard euro van de Oranjes. Een aanmerkelijk verschil met de 80 miljoen gulden (36,3 miljoen euro) aan geschat Oranje-vermogen die parlementair historicus Carla van Baalen vorig jaar nog noemde na eigen onderzoek. „Giswerk”, reageerde de Rijksvoorlichtingsdienst op de 12 miljard en 192 miljoen. En bovendien: over het privédeel van zijn vermogen betaalt de Koning wel degelijk vermogensbelasting.

Hoe komen de republikeinse onderzoekers eigenlijk bij 12 miljard vermogen? Zwaap: „In 1824 verwierf koning Willem I een belang van 11 procent in de Nederlandsche Handelsmaatschappij, de voorloper van de ABN Amro. Als je bedenkt dat ABN in 2007 voor 72 miljard euro aan Royal Bank of Scotland en andere banken werd verkocht, dan levert 11 procent een heel aardig bedrag op.”

Koninklijke kliklijn

De wat losse benadering van het onderzoek blijkt verder uit geruchten die binnenkwamen via een koninklijke kliklijn, WillyLeaks gedoopt. Die zijn tamelijk ongefilterd in het rapport beland. Er kwamen zo’ n vijftig meldingen binnen, vertelt Zwaap, onder meer van ambtenaren van Binnen- en Buitenlandse Zaken. Die vertelden bijvoorbeeld over speciaal ingerichte koninklijke ruimtes op Nederlandse ambassades, die grotendeels leegstaan.

Verder berekenden Zwaap en de zijnen dat een gemiddelde Koningsdag grofweg 1 miljoen euro kost, afgaande op kosten die gastgemeenten als Zwolle en Tilburg in hun boeken hadden staan. Een werkbezoek wordt voor 75.000 euro aangeslagen. Maal 300 keer per jaar is dat 22,5 miljoen euro.

De getallen in het rapport zullen misschien niet allemaal kloppen, zei onderzoeksleider Zwaap. „Maar als onze bevindingen leiden tot meer discussie en grotere openheid van zaken van de kant van het koningshuis, dan zijn wij allang blij.”

    • Kees Versteegh