Opinie

    • Arjen Fortuin

Het krankzinnige leven van Jolene

Zap Zelfs de meest meedogenloze scripted reality steekt bleekjes af bij de ontwikkelingen in de documentaire Jolene. Het is des te opmerkelijker dat de hoofdpersoon er niet aan onderdoor gaat.

Uit de documentaire Jolene (BNNVARA)

Die kende ik nog niet uit de handboeken voor stiefouderschap: „Noem me papa, dan krijg je 200 euro.” De Amsterdamse Jolene hoorde het op haar zevende van haar stiefvader, de gevallen verslavingsdeskundige Keith Bakker. Drie jaar geleden kwam documentairemaker Elza Jo van Reenen op het idee om Jolene met de camera te volgen, met het maandag op NPO2 door BNNVARA uitgezonden Jolene als resultaat.

Wat Van Reenen vooraf wist, was dat Jolene op haar zestiende en haar twintigste kinderen kreeg, dat ze vaste klant is bij de F-side en dat ze haar geld verdient als barvrouw in een Amsterdamse stripclub. Maar óók dat de 33-jarige aan de Hogeschool van Amsterdam psychologie studeert, in een poging om een geregelder leven te bereiken.

Jolene is een ijzersterke vrouw met mannenkeuze als zwakke plek. Aan het begin van de film zien we haar ginnegappen met haar jongere vriend op een tattoobeurs. Ze willen niet meer snuiven en zuipen. Morgen zullen ze hun gewone leven beginnen, „wat iedereen heel saai vindt. We hebben al een ontbijttafel”. Het wordt ook de eerste werkdag van haar vriend: „Hij heeft nooit een dag gewerkt in zijn leven.” Dat werken behelst overigens een taakstraf.

Als het later uit is, slaat haar vriend de auto van Jolene kort en klein. In een schokkende scène zien we Jolene met haar dochter thuis op drie hoog terwijl haar ex-vriend zich in het trappenhuis heeft opgesloten – mogelijk gewapend. Buiten staan vier politieauto’s, klaar om in te grijpen. Per telefoon probeert Jolene op haar ‘moppie’ in te praten: „Waarom moeten ze je neerschieten, pak gewoon je spullen en ga weg.”

Terwijl de politie tot actie overgaat, krijgt Jolene de les gelezen door haar dochter. Hoe ze er toch altijd in slaagt om de slechtste mannen van allemaal uit te zoeken: „Als ik er niet was geweest, had je hem nog binnengelaten ook.” Later is de ex plotseling dood: een hartstilstand in zijn cel.

De ontwikkelingen in Jolene zijn zo krankzinnig dat zelfs de meest meedogenloze scripted reality er bleekjes bij afsteekt. Het is des te opmerkelijker dat de hoofdpersoon („Ik ben al boos sinds ik één ben”) er niet aan onderdoor gaat. Jolene is bij vlagen openhartig, maar regelmatig doet ze er welbewust het zwijgen toe om haar eigen wonden niet open te rijten. En ze studeert af, met de Gids voor helder denken op tafel.

Over verkeerde mannen gesproken: de relatie met stiefvader Keith Bakker, of eigenlijk de afwezigheid daarvan, speelt op de achtergrond steeds mee. Jolene voelt zich door hem in de steek gelaten omdat hij, toen zij als tiener in de problemen kwam, niet thuis gaf. Bakker had het te druk met de televisieprogramma’s als Van etter tot engel, waarin hij andere jongeren hielp hun leven weer op orde te krijgen. Wat dan weer niet ter sprake komt in de documentaire is de veroordeling van Bakker in 2012 voor misbruik van zeven meisjes en jonge vrouwen die werden behandeld in zijn verslavingskliniek.

Aan het eind van de film is Bakker bereid zijn stiefdochter te ontvangen in zijn huis aan de Middellandse Zee. Ze voeren lange gesprekken: Jolenes haat en liefde voor haar stiefvader gaan hand in hand, al begrijpt ze dat ze niet moet toegeven aan haar verlangen om in zijn nabijheid kind te zijn. Hij verwijt haar geslotenheid.

De twee hebben gierende lol wanneer Bakker een levende kreeft heeft gekocht voor het eten. Jolene eist dat hij het dier vrijlaat. Bakker geeft na een flinke discussie toe en werpt het dier in het water van de jachthaven. Hopelijk is de kreeft even sterk als zijn stiefdochter.

    • Arjen Fortuin