Still uit de filmbeelden bij Ravels ‘Daphnis et Chloë’

Beeld Lucas van Woerkum

De liefde van ‘Daphnis et Chloé’ bloeit in disco en kantoortuin

In Symphonic Cinema zoekt filmmaker Lucas van Woerkum diepere verhalen en beelden in klassieke muziek. Zijn nieuwe film ‘Daphnis et Chloé’ is een eerbetoon aan kwetsbaarheid.

Welke verhalen verschuilen zich in het DNA van klassieke muziek? Geen enkele, vond componist Igor Stravinsky. Muziek bezit niet de macht om iets anders uit te drukken dan zichzelf. „De beelden en gevoelens die zij oproept, zijn illusies”, schreef hij in zijn autobiografie. Maar zijn eigen noten en vele titels wijzen op het tegendeel.

Filmmaker en hoornist Lucas van Woerkum (35) ervaart sinds zijn kinderjaren dat partituren verborgen geschiedenissen bevatten. Hij wil ze opdelven in zijn Symphonic Cinema. Met zijn filmversie van nota bene Stravinsky’s Vuurvogel beleefde hij twee jaar geleden een internationale doorbraak. Tot in China toe toonden concertzalen en orkesten belangstelling voor dit nieuwe fenomeen. Zaterdagavond gaat zijn nieuwe film Daphnis et Chloé, op de muziek van Maurice Ravels ballet, in première in Het Concertgebouw in Amsterdam.

Bleef Van Woerkum in De Vuurvogel dichtbij de tijdloze sfeer en symboliek van het oorspronkelijke sprookje, deze keer verplaatst hij het verhaal uit de Griekse oudheid naar de moderne wereld van smartphone, discotheek en kantoortuin.

„Het ontdekken van seksualiteit en liefde vormt – zo’n tweeduizend jaar na het ontstaan van deze herdersroman – nog steeds een rode draad in onze levens. Meestal kies ik een tijdloos decor, maar Daphnis et Chloé gaat in mijn ogen over de kern van de ontmoeting: hoe kwetsbaarder mensen zich tonen, des te beter ze elkaar kunnen zien. En dat is lastig. Hoe herkennen we elkaar achter die ‘volmaakte’ alter ego’s op social media? Verhaal en muziek lenen zich ervoor dit hedendaags narcisme een gezicht te geven.”

Magisch-realisme

Toch blijft Van Woerkums magisch-realistische handtekening uit vorige films zichtbaar in het eigentijdse Daphnis et Chloé. Zo keert de symboliek van water telkens terug: de spiegeling, de metamorfose, het duistere geheim in de diepte, de veerboot die oversteekt naar de oever van een ander universum, „een poort tussen werkelijkheid en verbeelding”, zegt hij zelf.

De rijke beeldtaal – soms bewust grenzend aan het groteske – komt deels voort uit de afwezigheid van het gesproken woord. Maar Van Woerkum tracht er ook een andere leegte mee te vullen.

„In mijn films wil ik grote vragen en gevoelens de ruimte geven. Voor mij is de concertzaal een plek, waar de moderne mens spiritualiteit kan ervaren in het alledaagse leven. In mijn kinderjaren kwam ik vaak in de katholieke kerk in Hilvarenbeek. De pastoor was een flamboyante figuur, mijn moeder dirigeerde het koor, thuis hoorde ik veel Gregoriaans en mijn eerste geld verdiende ik met hoorn spelen bij eerste communievieringen. In mijn jeugd legde ik een grote gevoeligheid aan de dag voor het mysterie dat zich ergens tussen hemel en aarde bevindt, tussen het zijn en het niet-zijn.”

Pärt

Van Woerkom herkende dezelfde fascinatie bij componist Arvo Pärt, over wie hij met zijn leermeester Frank Scheffer een documentaire maakte. „Het gaat hem niet om de kerkelijke leer, maar om de verbinding door muziek. Voor Pärt is de kerk een concertzaal en de concertzaal een kerk. Hij scheurt trouwens – ruim tachtig jaar oud – ook graag in snelle sportwagens.”

„Op de vraag wat hij nog van het bestaan wilde, luidde Pärts antwoord: ‘Een melodie schrijven die alles in zich heeft, die als een magische sleutel de deur naar de waarheid opent.’ Muziek herbergt die kracht. En ik wil hem graag zichtbaar maken.”

Symphonic Cinema: Maurice Ravel – Daphnis et Chloé door Ned. Phil. Orkest/Toonkunstkoor Amsterdam o.l.v. B. Wallfish m.m.v. Lucas van Woerkum. 28, 30/4 Concertgebouw, Amsterdam.
    • Joost Galema