Opinie

Verlaag de drempel naar de rechter en begin bij u zelf

Het gaat slecht met de Rechtspraak, zo blijkt uit het jaarverslag 2017. De voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, Frits Bakker, noemt de financiële toestand zorgelijk. De daling van het aantal rechtszaken, onder meer doordat het griffierecht te hoog is, lijkt structureel. Hij ziet een negatieve spiraal. De modernisering van de Rechtspraak door digitalisering en eenvoudiger procedures wordt veel later gerealiseerd dan gehoopt. Als het er van komt. Minister Dekker (Rechtsbescherming, VVD) greep hard in: hij zette, geschrokken, een groot automatiseringsproject stop. Bij een ander al járen slepend punt, te lange wacht- en doorlooptijden is helemaal geen verbetering, maar lichte achteruitgang.

Bakker, die terugtreedt en weer rechter wordt, windt er geen doekjes om: „De Rechtspraak dreigt achterop te raken terwijl de maatschappij vooruit rent, en kan daardoor aansluiting verliezen met de samenleving.” Daardoor zullen mogelijk nóg minder mensen hun weg naar de rechter vinden. Wat heb je aan een rechtbank als je je niet kunt veroorloven er gebruik van te maken, vraagt Bakker zich retorisch af.

Zelden sloot een Raadsvoorzitter zijn periode af als klokkenluider. Waarmee meteen de vraag op tafel ligt wie de meeste blaam treft. Is dat ‘de politiek’ die onder de kabinetten-Rutte de griffierechten structureel verhoogde? Daardoor ontdekten veel kleine wanbetalers dat deurwaarders liever goedkopere private ‘rechtspraak’ in de vorm van E-court inschakelden. Wat niet meer is dan een digitaal arbitrageprogramma dat hun kans op rechtsbescherming door de kantonrechter vrijwel annuleerde. Onder Rutte werd het aantal gerechten sterk verminderd, wat nauwelijks iets opbracht, zo bleek uit een recente evaluatie. Of is het collectief van rechtbanken zelf schuld? Zij bleken niet in staat om samen hun werkprocessen te automatiseren of wachttijden te verbeteren.

Het ontbreekt de Rechtspraak aan een cultuur van samenwerking en vertrouwen, werd door externe rapporteurs geconstateerd bij het digitaliseringsdebacle. In Het Financieele Dagblad vergeleek Bakker de Rechtspraak met de sterk gedecentraliseerde Rabobank ‘van vroeger’, waarin het moeilijk besluiten is omdat iedereen gewend is om mee te praten, liefst over alles. Hoezeer er ook wordt geklaagd over de ‘verbestuurlijking’ van de rechtspraak, inmiddels kan beter worden getwijfeld worden aan de bestuurbaarheid überhaupt van de Rechtspraak als organisatie.

Intussen zijn er ook lichtpuntjes. Minister Dekker stemt in met de wens uit de rechtspraktijk om experimenten toe te laten. Zoals met laagdrempelige rechtspraak, als de spreekuur- of buurtrechter uit het Noorden. Of, straks in Noord-Holland de ‘rijdende bouwrechter’ die met deskundigen op locatie knopen kan doorhakken bij verbouwingen. Of de versterking van de regierechter, bij vechtscheidingen of probleemgezinnen in Rotterdam. Maar aan de hoge griffierechten lijkt hij niets te willen doen, waarmee hij miskent dat toegang tot de rechter ook door de platte prijs ervan wordt bepaald. Bakkers sneer over de rechtbank waar je niet naar toe kan, is geheel terecht. Dat de onafhankelijke rechtspraak politiek een zorgenkind werd, heeft het intussen ook aan zichzelf te danken. Hoe beperkt de eigen bestuurskracht ook, rechters dienen hun onafhankelijkheid waar te maken door zoveel mogelijk op eigen kracht het tij te keren. Verlaat dus uw schuttersputjes, verbeter uw werkprocessen en maak de doorlooptijden nu eindelijk eens wat korter. Dat hoort u zelf te kunnen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.