Europese Commissie: bescherm klokkenluiders beter

De Europese Commissie schrijft in een wetsvoorstel dat klokkenluiders beter beschermd moeten worden tegen ontslag en andere vormen van vergelding.

Vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans kondigt het wetsvoorstel aan om klokkenluiders in de Europese Unie beter te beschermen. Foto John Thys/AFP

Alle bedrijven in de Europese Unie (EU) met meer dan vijftig werknemers of met een jaaromzet van meer dan 10 miljoen euro, moeten een interne procedure opstellen zodat klokkenluiders misstanden veilig kunnen melden. Hetzelfde geldt voor gemeenten en overheden met meer dan 10.000 inwoners. Dat schrijft de Europese Commissie maandag in een wetsvoorstel om klokkenluiders beter te beschermen. Bedrijven en overheden moeten binnen drie maanden reageren op meldingen en verdere actie ondernemen.

Ook moeten klokkenluiders financiële en juridische bijstand krijgen zodat ze beter beschermd zijn tegen ontslag en andere vormen van vergelding. Overheden moeten verplicht worden om burgers beter te informeren over de mogelijkheden om misstanden aan te kaarten. Volgens de Commissie weet bijna de helft van de mensen niet waar ze misstanden moeten melden. Ook is slechts 15 procent op de hoogte van de bestaande wetgeving rond bescherming van klokkenluiders.

Belangrijk

Volgens de Commissie zijn klokkenluiders van groot belang in het onthullen van bijvoorbeeld corruptie, belastingontwijking of overtreding van EU-milieuregels. “Recente schandalen zoals Dieselgate, Luxleaks, de Panama Papers en het onderzoek naar Cambridge Analytica tonen dat klokkenluiders een belangrijke rol spelen,” schrijft de commissie.

Lees meer over de klokkenluider achter de Football Leaks: Daar zat ‘John’. En hij had 1,9 terabyte aan voetbalgeheimen

Vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans zei tijdens een persconferentie: “Veel recente schandalen waren nooit onthuld als insiders niet de moed hadden gehad ermee naar buiten te komen. Zij namen enorme risico’s. Ze zouden niet mogen worden gestraft voor het nemen van de juiste beslissingen.”

Op dit moment hebben slechts tien landen, waaronder Nederland, Frankrijk, Zweden en Hongarije wetgeving om klokkenluiders in alle sectoren te beschermen. In andere landen worden bijvoorbeeld alleen ambtenaren beschermd.

Pieter van Vollenhoven is kritisch op het Nederlandse Huis voor Klokkenluiders: klokkenluiderswet moet worden aangepast

Anti-corruptie-organisatie Transparency International noemt het wetsvoorstel een “gewaagde stap” in de erkenning dat klokkenluiders bescherming nodig hebben. Het voorstel van de Europese Commissie is slechts een eerste stap. Zowel het Europees Parlement als de Raad van de Europese Unie moeten nog instemmen met het voorstel voordat de wet van kracht gaat.

Klokkenluiders in Nederland

In Nederland werd in juli 2016 het Huis voor Klokkenluiders opgericht om klokkenluiders beter te beschermen. Maar na een jaar bleek dat geen enkel onderzoek naar misstanden was afgerond. Er verscheen een kritisch rapport en het volledige bestuur stapte in december vorig jaar op.

Aanleiding om het Huis op te richten was het treurige lot van veel klokkenluiders. Zo belandde Ad Bos, die de bouwfraude aan het licht bracht, na het verlies van zijn baan in een caravan. Ook Fred Spijkers zit sinds zijn onthulling dat Defensie ondeugdelijke landmijnen gebruikte, al jaren thuis.

Harrie Timmerman kaartte misstanden aan bij de Schiedammer parkmoord. Hij zal nooit iemand aanraden klokkenluider te worden
    • Belia Heilbron