Duister theater vol huilende ‘professionele rouwers’

Performance

In een grote, ingrijpende performance brengt Taryn Simon rouwprocessen uit diverse culturen samen in Londen. Van de 34 ‘rouwers’ mochten er 8 het VK niet in.

In een duistere, vier verdiepingen tellende theaterruimte beweegt het publiek van Taryn Simons performance tussen ruim twintig ‘professionele rouwers’. Foto Hugo Glendinning

Rouw is een van de meest gerespecteerde emoties die we in het Westen kennen. Rouw wordt zelden betwijfeld, rouw is eerlijk, en iedereen vindt dat wie rouwt medeleven verdient. En dat is ongetwijfeld de reden dat Taryn Simons grote, ingrijpende performance An Occupation of Loss die deze week nog in Londen is te zien, zo’n indruk maakt. Voor dit project brengt Simon in een schemerige, vier verdiepingen tellende theaterruimte nabij Islington Green zo’n twintig ‘professionele rouwers’ bij elkaar, uit allerlei verschillende culturen. Een trio dramatische zangers uit Griekenland, twee vrouwen met prachtige rode omslagdoeken uit Ghana, een blinde accordeonspeler uit Ecuador. En allemaal huilen, klagen en jammeren ze alsof hun grootste liefde hun is ontnomen. En jij, de toeschouwer, staat erbij. Je kijkt en doet niks.

An Occupation of Loss is een opvallend rijk en complex project, al valt dat niet meteen op. Simon, die vooral bekend is van ambitieuze fotoprojecten waarvoor ze veel research doet naar historische gebeurtenissen, werkte er bijna zeven jaar aan. Dat zat ’m allereerst in het onderwerp: samen met antropologen, linguïsten en musicologen verdiepte Simon zich in het onderwerp ‘rouw’ en de manier waarop daarmee in verschillende culturen wordt omgegaan – veel diverser dan wij geneigd zijn te beseffen. Vervolgens kwam de klus om de rouwers uit landen als Azerbajdzjan, Cambodja en Armenië naar het Westen te krijgen. Vooral in de Verenigde Staten, waar in 2016 de eerste versie van de performance plaatsvond, was dit bepaald niet eenvoudig – het overvliegen van mensen met ‘vreemde’ beroepen uit verre culturen bleek soms verrassend veel overeenkomsten te vertonen met het oversteken van de Styx.

Foto Hugo Glendinning
Foto Hugo Glendinning
Foto Hugo Glendinning
Foto’s Hugo Glendinning

Als An Occupation of Loss begint, staan de toeschouwers op de bovenste verdieping van het achthoekige, kelderachtige betonnen theater. Beneden in de diepte betreden de rouwers de ruimte door een sobere poort van led-licht. Ze verspreiden zich en heffen hun klaagzangen aan, als toeschouwer ga je naar beneden en op zoek, alsof je afdaalt in de onderwereld. Daar mag je de rouwers alleen maar bekijken (en soms gelden er speciale regels: bij een van de rituelen bijvoorbeeld mogen alleen vrouwen nabij). Die afstand is opvallend ongemakkelijk: blijkbaar zit het diep in onze cultuur om een rouwende mens te willen aankijken, aanraken, troosten.

Maar: hoe echt is dit verdriet eigenlijk? Alle mensen die hier staan zijn ‘professionele rouwers’ die normaal in hun levensonderhoud voorzien met het overnemen van verdriet van anderen. En ze zijn goed: sommigen intens en verstild, anderen luidruchtig of met subtiele pathos hun (echte) tranen wegvegend. Het geheel wordt nog krachtiger doordat Simon elk groepje zo sober en subtiel heeft uitgelicht dat ze ook op sculpturen lijken – zingende, huilende, klagende sculpturen. Kunstwerken zijn het, die hun emoties spelen. Maar is dat erg? Is kunst niet altijd suggestie? Wat betekent het dat in zoveel niet-westerse culturen rouw blijkbaar helemaal niet oprecht hoeft te zijn – wat zegt dat over onze beleving van verdriet?

Daardoor is An Occupation of Loss een performance die je wereldbeeld aan het wankelen brengt – aangrijpend, verdrietig, maar ook afstandelijk, op een ongemakkelijke manier. En daar trekt Simon op haar beurt venijnige consequenties uit. In de begeleidende publicatie documenteert ze nauwgezet hoeveel moeite het haar kostte om deze zangers naar het Westen te laten komen. Van de 34 rouwers die ze uitnodigde kregen er 8 geen toestemming het Verenigd Koninkrijk te betreden, en dat terwijl ze, volgens Simon, in hun eigen land vaak beroemdheden zijn. Simon maakt zo zichtbaar hoe de westerse vooroordelen onze visie op de wereld beperken, terwijl het hier toch gaat om emoties en gebeurtenissen die universeel zouden moeten zijn: rouw, verdriet, dood. An Occupation of Loss wordt zo een performance over onmacht en onbegrip – wij rouwen, met de rouwers, over de onbegrijpelijke wereld.

An Occupation of Loss, Taryn Simon. T/m 27 april. In: artangel.org.uk