‘Deze premier luistert wél naar Ethiopiërs’

Leenco Lata

Eindelijk goed nieuws uit de Hoorn van Afrika. In Ethiopië is een nieuwe leider aangetreden, die veranderingen belooft. De bevolking juicht hem toe

Een enthousiaste menigte verwelkomt premier Abiy Ahmed, eerder deze maand in de stad Ambo in Oromia. Foto Tiksa Negeri/Reuters

Ethiopië, met 105 miljoen inwoners het grootste land in de instabiele Hoorn van Afrika, heeft zich in een opwindend avontuur gestort. Na jaren van onrust en protesten, massale arrestaties en honderden doden, is er plotseling uitzicht op toenadering tussen regering en ontevreden bevolkingsgroepen en op democratische verandering.

De man die deze hoop aanwakkert, is de betrekkelijk jonge Oromo-politicus Abiy Ahmed (42), een vertegenwoordiger van de grootste bevolkingsgroep in Ethiopië. Eind maart werd hij onverwachts naar voren geschoven als premier. Hij bezocht onrustige regio’s, sprak over verzoening en democratische hervormingen ten gunste van iedereen, ongeacht etnische afkomst. Hij sprak bevolkingsgroepen in hun eigen taal toe.

Lees meer over Abiy Ahmed. De nieuwe leider van Ethiopië moet doen waar zijn voorganger niet toe in staat bleek: de onrust in het land bedwingen

Vriend en vijand zijn onder de indruk, ook de voormalige Oromo-leider Leenco Lata (75), die in de jaren negentig in ballingschap ging en nu in Oslo woont. „Ik heb nooit een leider meegemaakt die zo enthousiast werd begroet. Alle voorgangers kwamen met geweld aan de macht”, zegt hij tijdens een gesprek in Amsterdam. „Ik ben optimistisch omdat nu de indruk wordt gewekt dat wordt geluisterd naar de grieven van de bevolking. Daags na zijn installatie waren er in Oromia – het thuisland van de Oromo – demonstraties voor hem, ondanks de geldende noodtoestand.”

Belangrijk is dat Abiy Ahmed de eerste Oromo-premier is van het land. Vroeger kwam de leidende elite uit de kring van de Amharen. En sinds 1991 domineert de kleine minderheid van de Tigreërs het regerende Ethiopisch Revolutionair Democratisch Volksfront (EPRDF).

Met het aantreden van Ahmed komt aan die dominantie niet zomaar een einde. Daarom is Leenco Lata niet alleen optimistisch, maar ook bezorgd, zegt hij.

„Binnen de regerende EPRDF zijn er machtige partijen die hun greep willen behouden. De in februari ingevoerde noodtoestand wordt gehandhaafd door militairen en veiligheidsdiensten. Die twee instituties worden gedomineerd door Tigreërs die grote belangen hebben in de regio van de Oromo. Ze pakten land af van boeren. Ze investeerden in landbouw, mijnbouw, suikerplantage’s. Ze hebben veel te verliezen.”

Toen Leenco Lata nog een angry young man was, pakte hij na zijn studie chemische technologie aan de universiteit van Rochester (VS) de wapens op. In eigen land streed hij voor een onafhankelijk Oromia. Dat was in het begin van de jaren zeventig.

Nu verkondigt de vroegere leider van het Oromo Bevrijdingsfront (OLF), net als de nieuwe premier, de boodschap dat wapens geen vooruitgang brengen, alleen hervormingen met een gelijkwaardige plaats onder de zon voor alle bevolkingsgroepen. Lata schreef boeken over het moeizame proces van staatsvorming en zelfbeschikking in de Hoorn van Afrika. Wat er in Ethiopië gebeurt, bepaalt het lot van de hele regio.

Wat moet er nu gebeuren?

„Opheffing van de noodtoestand, de mensen haten de aanwezigheid van troepen in steden en dorpen. Het zou ook een teken zijn dat de militairen onder civiele controle komen.”

„De uitdaging voor het regerende EPRDF zelf is intern te democratiseren. Binnen het EPRDF moeten alle deelnemende partijen (van de verschillende bevolkingsgroepen) evenredige vertegenwoordiging krijgen.”

„Als dat is gebeurd, kan een democratisch bestel worden opgebouwd. In Ethiopië is nog nooit een vreedzame hervorming van het politieke systeem geweest. Altijd werd het vorige regime omver geworpen, werd het verleden vernietigd en moesten we opnieuw opbouwen. We moeten leren omgaan met tegenstanders, hen niet elimineren of in de gevangenis gooien, zoals we altijd hebben gedaan.”

En als de nieuwe premier faalt?

„Hij kwam aan de macht in reactie op het jongerenprotest, niet omdat het EPRDF de veranderingen initieerde. Toen de jonge demonstranten zijn installatie vierden, vierden ze dus hun eigen overwinning. De roep om verandering is nu zo breed dat de huidige elite niet langer de agenda bepaalt. Terug naar de oude situatie is onmogelijk. Of we doen het deze keer goed, of het zal het einde zijn.”

De jongeren kunnen weer de wapens opnemen, zoals u deed?

„Ik verontschuldig mij niet voor mijn lidmaatschap van het Bevrijdingsfront en de politieke koers die we tot in de jaren negentig volgden. Ik schaam me nergens voor. De wereld is veranderd, ook de Hoorn van Afrika en Ethiopië. We weten nu dat je geen democratie krijgt door gewapende strijd. Iedereen die dat probeerde is dictator geworden. En onafhankelijkheid als hoogste doel stellen, was verkeerd. Het gaat om democratisering, betrokkenheid van iedereen.”

In 2015 wilde u terug naar Ethiopië.

„Na twee dagen werd mij gezegd te vertrekken. Heel aardig van hen.”

Aardig?

„Anderen werden gevangengezet.”

Wilt u nu terug?

„Daar werken we aan, we wisselen boodschappen uit met het nieuwe leiderschap.”

Voorziet u een politieke rol voor uzelf in het nieuwe Ethiopië?

„Te laat voor mij. Ik wil terug om mijn ervaringen en lessen over te dragen. Dat is mijn enige ambitie. De tijd is aangebroken voor jonge mensen om te leiden. Er zijn te veel leiders in Afrika die in de politiek blijven totdat ze seniel zijn en te oud.”

    • Wim Brummelman