Het leed van de dj: eenzaam en geen tijd voor jezelf

Avicii

Dj’s herkennen de druk van een overvol tourschema, weinig privacy en veel aandacht. Dan vervreemd je van jezelf en de realiteit.

Dj Avicii tijdens een optreden op het Sziget Festival in Boedapest in 2015. Foto Attila Kisbenedek / AFP

Het meest schrijnende moment in ‘True Stories’ (2017), de documentaire over het leven van de vrijdag overleden dj Avicii, is misschien wel het punt waarop we de jonge Zweed op de achterbank van een tourbusje zien in Australië. Hij is dan net ontslagen na een ziekenhuisopname en lijdt aan pijnen die hij omschrijft „alsof iemand een mes in je rug en buik tegelijk steekt”. Hij slikt meer dan twintig verschillende soorten pijnstillers, waaronder Percocet, dat hij vergelijkt met heroïne. Zijn ogen draaien weg. Hij is er eigenlijk al niet meer bij. Toch probeert zijn tourmanager er nog een paar telefonische interviews doorheen te drukken. Drieëntwintig uur later moet hij draaien op Cuba.

De doodsoorzaak van de vrijdag op 28-jarige leeftijd overleden Tim Bergling, zoals Avicii eigenlijk heette, is nog onbekend. Maar de documentaire maakt wel inzichtelijk met welke uitdagingen een jonge dj wordt geconfronteerd. Middelengebruik, een drukkend tourschema, weinig privacy en enorm veel aandacht voor jou maken dat je als artiest kan vervreemden van jezelf en de realiteit.

„Zeker in het begin van je carrière pak je alles aan en vlieg je kriskras de hele wereld over,” zegt Nicky Romero, een van de meest gevraagde dj’s ter wereld. „Dan neem je de jetlags, het slaapgebrek en het slechte eetgedrag voor lief. Maar dat eist uiteindelijk zijn tol, fysiek maar ook mentaal.”

Het voorbeeld van Avicii is natuurlijk niet representatief voor de hele dance-industrie. Niet alleen was Bergling erg jong – zeventien - toen hij begon; zijn doorbraak viel ook samen met de opkomst van Electronic Dance Music (EDM) in de Verenigde Staten. De grootsheid van de wereld van stadionhouse, CO2-kanonnen en grote lasershows is niet de druk waarmee een gemiddelde dj te maken krijgt. Een gemiddelde dj draait misschien twee keer in plaats van vijf keer per week, vliegt een of twee per week in plaats van dagelijks de wereld rond en is af en toe nog wel eens een weekend thuis.

Je wil te veel controle hebben, maar je hebt gewoon geen controle

Dj Nicky Romero

Gewoon geen controle

Nicky Romero kan wel over de wereld van EDM-festivals meepraten: „Zoveel reizen is eigenlijk niet te doen. Ik kwam ook op het punt dat ik nergens meer van kon genieten en totaal mijzelf niet was. Je maakt continu adrenaline aan, omdat je denkt dat er dingen misgaan. Je wil te veel controle hebben, maar je hebt gewoon geen controle, je kunt je beter laten meevoeren. Voordat ik dat wist, was ik wel acht psychologen en twintig verschillende acupunctuurpraktijken verder.”

Maar ook buiten de wereld van grote stadionfeesten, zijn drank en drugs vaak makkelijk te krijgen. „Ik denk dat verslavingen en een ongezond levensritme hoofdverantwoordelijk zijn voor mentale problemen,” zegt de Duitse dj Patrice Bäumel, een internationaal bekende house- en techno-dj uit het underground-circuit die regelmatig tourt in de Verenigde Staten en Zuid-Amerika. „Het begint al bij het artiestendiner waar altijd alcohol op tafel staat. Dan is de toon voor de rest van de avond gezet. En omdat mensen je blij willen maken met een snuifje of drankje, komt het allemaal vanzelf naar je toe. Het hoort bij de cultuur, net zoals het peukje bij de bouwvakker hoort. Op gegeven moment is het een gewoonte en kom je er niet meer zo snel van af.”

„In hoeverre je weerstand kan bieden heeft natuurlijk alles te maken met hoe sterk je in je schoenen staat,” zegt Ed Karney, manager van bekende dj’s als Seth Troxler, Groove Armada en de Nederlandse Joris Voorn. „Ik kan alleen spreken voor de artiesten die ik vertegenwoordig, maar de hele tijd op tournee zijn, is zelfs al uitdagend voor de meest stabiele mensen. Je hebt de hele tijd het gevoel dat je ‘aan moet staan’. Iedereen wil je beste vriend zijn. Als je een beetje onzeker bent, moe of overwerkt, of al wat gedronken hebt, is het lastiger om nee te zeggen.”

Mensenmoe

Het gevoel continu ‘aan’ te moeten staan, herkent Bäumel. „Ik vergeet bijna alle gezichten en namen van de mensen die ik op reis ontmoet, omdat je steeds hetzelfde gesprek voert. Je hebt te weinig privacy en downtime. Taxiritten, etentjes, vluchten: altijd heb je mensen om je heen. Op een gegeven moment word ik mensenmoe.”

Veel van de gesprekken zijn bovendien gefocust op jou, onderstreept Bäumel. „Fans reageren niet op jou maar op het beeld dat zij van je hebben. Je entourage, die steeds groter wordt naarmate je bekender wordt, beschermt je tegen de invloeden van het dagelijkse leven met als gevolg dat je steeds afhankelijker van hen wordt. De afstand tot het ‘gewone leven’ groeit.”

In verhouding tot het bestaan van popsterren en bands is dat van een dj eenzaam

Sociale media voeren de druk verder op, al is dat een breder maatschappelijk probleem, zegt Bäumel. „Het continu op een positieve manier moeten opvallen, het verkopen van een illusie van geluk en succes breekt je op een gegeven moment op,” zegt Bäumel. „De meetbaarheid van je inspanningen zorgt voor extra druk.”

„Instagram is bijna toonaangevend en dat kan soms nog wel als extra druk worden gevoeld,” zegt Nicky Romero. Het continu moeten presteren geeft een extra druk die een situatie kan verergeren volgens de dj. „Veel stress om nog een hit te maken, de angst om te falen, bang om niet meer op niveau te kunnen optreden, et cetera.”

In verhouding tot het bestaan van popsterren en bands is dat van een dj eenzaam. Omdat ze weinig apparatuur nodig hebben, kunnen ze in theorie 52 weken per jaar optreden en gaan er maar weinig mensen mee op tournee. Bovendien treden ze ook vaker op dan ze twintig jaar geleden deden. Fans kopen bijna geen albums meer, maar betalen nog wel voor optredens. Als gevolg breng je als muzikant relatief meer tijd door op het podium en minder ‘me-time’ in de studio.

De laatste twee jaar zijn steeds meer dj’s open over hun psychische klachten. Afgelopen jaar was er voor het eerst zelfs een panel tijdens Amsterdam Dance Event, met als thema ‘dj’s en psychische gezondheid’. Het panel was geïnitieerd door Dutch Dj Foundation, een belangenvereniging voor dj’s die is opgezet door bezorgde ouders van onder meer Hardwell en Martin Garrix.

Toch hoeft het niet zo te gaan zegt Karney. Hij noemt Joris Voorn, een hardwerkende familieman als schoolvoorbeeld. „Als je regelmatig leeft, gegrond blijft en zorgt dat je een eens per vier weken een weekend thuis doorbrengt, kan je dit prima volhouden.”

    • Rolinde Hoorntje