Recensie

‘Reflections’ haalt het beste uit het werk van Jan Taminiau

Mode Het Centraal Museum toont een geslaagde keuze uit het oeuvre van ontwerper Jan Taminiau. De beeldschone blauwe jurk die Máxima tijdens de inhuldiging droeg ontbreekt gelukkig niet.

Avondjurken van Jan Taminiau bewegen en doen een dansje om elkaar heen op de tentoonstelling ‘Reflections’ in Centraal Museum Utrecht. Foto Centraal Museum, Utrecht / Ernst Moritz

Je bent meteen goed binnen bij Reflections, de solotentoonstelling van de Nederlandse couturier Jan Taminiau in het Centraal Museum in Utrecht. De eerste zaal is ingericht als balzaal, traditiegetrouw meer een sluitstuk van een modetentoonstelling – zie bijvoorbeeld nog de grote Dior-tentoonstelling die deze winter in Parijs was te zien. Tegen een achtergrond van oud gemaakte, lichtblauwe houten panelen en op gemarmerd papier staat in Utrecht een flink aantal avondjurken, aangevuld met wat bodysuits. De stukken uit zijn laatste collectie bewegen en doen een dansje om elkaar heen.

Reflections is de eerste tentoonstelling van Taminiau (1975) sinds hij in 2012 exposeerde in het Textielmuseum in Tilburg. Destijds had hij al een aantal kledingstukken voor Máxima gemaakt (in 2009 droeg ze voor het eerst een ontwerp van zijn hand, een jasje gemaakt van oude postzakken) maar nadat zij op de inhuldiging van Willem-Alexander als koning door hem werd gekleed, is zijn ster pas echt gerezen. Het museum gaat uit van een blockbuster: toegangskaarten worden per time-slot aangeboden.

Geen dwarse ontwerper

Taminiau, die werd opgeleid aan ArtEZ en in 2004 zijn eigen label begon, is niet de meest dwarse of de conceptuele onder de Nederlandse ontwerpers. Hij verschuift nauwelijks esthetische grenzen, doet niet aan ironie en de enige keer dat hij geëngageerde mode liet zien was met de Marvelous-collectie, waarin vrouwelijke rondingen extra zijn geaccentueerd, maar hij was toen bepaald niet de eerste moderne ontwerper die heupvullingen gebruikte. In zijn liefde voor doorleefde materialen staat Taminiau evenmin alleen. En zelfs in zijn beginperiode, toen hij experimenteerde met theatrale schouderlijnen en zijn modellen liet lopen op torenhoge chopines – een paar haalde nog de hoes van een album van Beyoncé – stond hij niet op de eerste plaats bekend als een grote vernieuwer.

Wat Taminiau maakt, en altijd heeft gemaakt, is soms verrassende en altijd romantische, rijkelijk gedecoreerde mode, die zich weinig gelegen laat liggen aan trends. Zijn sfeervolle, warme kleuren, het zichtbaar handmatige en vooral de bijzondere borduursels zorgen ervoor dat die nooit te gladjes wordt en altijd herkenbaar blijft.

Grote foto’s van het jarenzeventighuis van de familie van Taminiaus vriend: een krachtig beeld.

Foto Centraal Museum, Utrecht / Ernst Moritz
Grote foto’s van het jarenzeventighuis van de familie van Taminiaus vriend: een krachtig beeld.
Foto Centraal Museum, Utrecht / Ernst Moritz

Taminiaus soms spectaculaire borduurwerk is in Utrecht dikwijls van dichtbij te bewonderen; de met pailletten gemaakte trompe-l’oeil van een plooi aan de bovenkant van een strapless avondjurk uit zijn laatste – sterke – collectie, of een kralenborduursel van onder meer naïeve poppetjes, huisjes, vogels dat een lange jurk van dunne witte zijde helemaal bedekt. Een raam met een niet afgemaakt borduurwerk geeft inzicht in het maakproces.

Selectie

Reflections haalt het beste uit het werk van Taminiau. Dat komt om te beginnen door de keuze uit het oeuvre. In zijn coutureshows in Amsterdam en Madrid (waar zijn vriend vandaan komt) toont hij ook kleding voor overdag: pakjes, jurken en pantalons die soms nogal mevrouwerig zijn. Prima voor zijn klanten, niet voor een expositie, waar ze dan ook niet te zien zijn. Wél zijn er bijzondere stukken uit zijn beginperiode, zoals een aantal ontwerpen uit de Check, check mate!-collectie, waarvoor uit katoen enorme rozetten zijn gemaakt. De beroemde en beeldschone blauwe jurk en cape en de donkerrode avondjurk die Máxima tijdens de inhuldiging droeg, ontbreken niet.

Maarten Spruyt, de ontwerper van de tentoonstelling, heeft een even groots als afwisselend decor gemaakt, waarin de kledingstukken uitstekend tot hun recht komen. Hoop opgestapelde, ongeverfde houten kisten maken dat de ruime selectie bruidsmode niet te zoet wordt, in een zwarte zaal worden groot geprojecteerd inspiratiebeelden geflankeerd door zes uitgesproken gekleurde outfits. Tegenover de best volle balzaal staan weliswaar niet levensgrote maar wel heel grote foto’s van het jarenzeventighuis van de familie van Taminiaus vriend achter elkaar opgesteld, zodat er diepte is ontstaan. Wie aan komt lopen, ziet op een terras een enkele gebloemde cape, een krachtig beeld. Niet alle opstellingen zijn overigens zo sterk. De ‘zolder’, waarin achter de jurken in ‘verschoten’ bruintinten en met een 19de-eeuws silhouet lege lijsten, tekenmappen en een vogelkooitje staan opgesteld schuurt bijvoorbeeld net te dicht tegen de kitsch aan. Dat kan de pret niet drukken. Reflections is een geslaagd eerbetoon aan een van de geliefdste ontwerpers van Nederland.

    • Milou van Rossum