Pas op voor de ongetrainde personal trainer

Sport De personal trainer is populair. Experts waarschuwen voor blessures door verkeerde begeleiding – iedereen mag zich personal trainer noemen.

Illustratie Gijs Kast

Zweet, verbeten blikken en af en toe licht gekreun. Het is woensdagochtend en relatief rustig in de Amsterdamse sportschool Rockstar Lifestyle, waar personal trainer Rutger Visser aan het werk is. Uit een box klinkt opzwepende muziek, het volume laag genoeg om de korte aanwijzingen van Visser te horen. „Rug ietsje rechter”, zegt hij als Danielle Dorsman zich op een roeiapparaat opwarmt. Even later, als ze zich – met toenemende moeite – optrekt aan een stang: „Nog twee keer, even volhouden”. Dorsman volgt zijn aanwijzingen nauwkeurig op.

Rutger Visser is sinds 2012 personal trainer. ’s Ochtends en ’s avonds staat hij voor kleine groepen bij Rockstar Lifestyle, tijdens kantooruren gebruikt hij de ruimte om mensen persoonlijke begeleiding te geven.

Bij Dorsman is de helpende hand van Visser soms letterlijk nodig: zij heeft tien jaar geleden een herseninfarct gehad en heeft geen gevoel meer in haar linkerarm en -been. Bij beendrukoefeningen helpt Visser haar haar been recht te houden, bij optrekoefeningen haar hand om een stang heen te krijgen. Toch is dat niet de reden dat ze voor een personal trainer heeft gekozen. „Als ik zelf train, is de neiging groter om op te geven. Nu staat er iemand naast me die me aanmoedigt nog even vol te houden.” Ook zorgt hun wekelijkse afspraak ervoor dat Dorsman het sporten beter volhoudt, zegt ze. Dit is voor haar de ideale manier van sporten.

En voor vele anderen ook. Personal training is populairder dan ooit. Met name in de grotere steden schieten de trainingstudiootjes als paddenstoelen uit de grond. Uit recent marktonderzoek in opdracht van onder meer branchevereniging NL Actief en Kenniscentrum Sport blijkt dat het aantal zelfstandige trainingstudio’s in Nederland tussen 2012 en 2017 is verdrievoudigd. Het aantal stijgt nog steeds.

Ook bekende fitnessbedrijven is de trend niet ontgaan. Bij de tien grootste fitnessketens, waaronder budgetketens Basic Fit en Fit For Free, zijn in totaal bijna elfhonderd personal trainers actief. De 623 zelfstandige studio’s bieden elk werk aan gemiddeld 4 à 5 personal trainers.

Wie ineens besluit dat hij of zij personal trainer is, mag dezelfde dag als zodanig aan de slag gaan

Bewegingswetenschapper en fitnessondernemer Jan Middelkamp leidde het onderzoek naar de personal trainers, dat werd samengevat in het boek Personal training in Nederland. Volgens hem gaat de toename van personal training hand in hand met het groeiende besef dat bewegen essentieel is voor de gezondheid. „We bewegen systematisch te weinig en mensen zijn zich daarvan bewust. Fitnessclubs zijn daarom al langer populair, maar niet iedereen slaagt erin zelf de motivatie te vinden om training vol te houden. Daarom zoeken mensen hulp.”

100 euro per uur

Hoeveel mensen dat doen, blijkt niet uit het onderzoek van Middelkamp, en ander onderzoek biedt evenmin cijfers over het aantal mensen dat sport met een personal trainer. Uit gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat 2,2 miljoen Nederlanders bij een fitnesscentrum ingeschreven staan.

Wel zijn uit de studie van Middelkamp enkele algemene kenmerken van de personal training-gebruiker op te maken. Zo weten we dat de gemiddelde trainer 21 klanten heeft en dat het aandeel mannen en vrouwen nagenoeg gelijk is. Bijna de helft van de klanten is 21 tot 40 jaar.

En de klanten hebben er geld voor over. De gemiddelde sporter is voor persoonlijke begeleiding maandelijks 380 euro kwijt. De tarieven variëren van 15 tot 100 euro per uur, maar liggen gemiddeld op 60 euro. Een stuk meer dan je bij een sportschool kwijt bent. Maar het betaalt zich ook uit: wie sport onder persoonlijke begeleiding, sport op de juiste manier en heeft een stok achter de deur om het langer vol te houden, is de gedachte.

Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat persoonlijke aandacht inderdaad tot betere resultaten leidt en ervoor zorgt dat mensen langer volhouden. Uit het onderzoek van Middelkamp blijkt bijvoorbeeld dat een sporter gemiddeld 22 maanden bij een personal trainer blijft. Veel langer dan de gemiddelde duur van een sportschoolabonnement, dat niet zelden na de minimale looptijd van een jaar wordt opgezegd.

Die betere resultaten gelden uiteraard als voor een goede trainer wordt gekozen – met de groeiende populariteit van personal trainers stijgt ook het aantal trainers dat niet is opgeleid. De titel ‘personal trainer’ is niet beschermd. Wie ineens besluit dat hij of zij personal trainer is, mag dezelfde dag nog een bordje op de deur hangen en als zodanig aan de slag gaan. „Ook wanneer hij of zij totaal geen knowhow heeft”, zegt Hans Zwerver, hoogleraar sportgeneeskunde bij het Universitair Medisch Centrum Groningen.

Dat brengt risico’s met zich mee, zegt Zwerver. Op zijn blessurespreekuur treft hij naar eigen zeggen regelmatig mensen die blessures hebben opgelopen door een verkeerde begeleiding. „Dan heb ik het met name over blessures door overbelasting. Het hart en de longen – en dus de conditie – passen zich relatief snel aan als je meer gaat bewegen. Het bewegingsapparaat – onder meer de spieren, pezen en gewrichten – zijn daar minder flexibel in.” Trainers die te snel resultaat willen boeken, gaan daar volgens hem nog weleens aan voorbij.

Lees ook: Iedereen aan de eiwitshakes, heeft dat nou zin?

Zwerver noemt het voorbeeld van een zakenman van eind 30, die hij onlangs op zijn spreekuur had. „Die man was met drie keer per week personal training begonnen. Aanvankelijk ging hij snel vooruit, verloor gewicht en voelde zich goed. Maar al snel ontstonden er peesproblemen in zijn knie. Het lichaam geeft het meestal zelf wel aan als iets te snel gaat, maar als een zeer gemotiveerde personal trainer je aanmoedigt, ga je nog weleens een (pijn)grens over. Ook het verkeerd uitvoeren van oefeningen – zeker met gewichten – kan tot blessures leiden.”

Hollywood-lijven

Zwerver juicht toe dat mensen meer willen bewegen voor hun gezondheid, benadrukt hij. Maar het gevaar is volgens hem dat bij personal training de nadruk te veel op de cosmetische kant komt te liggen. „Een deel van de populariteit komt voort uit het beeld van Hollywood-sterren die met hun personal trainers enorme resultaten boeken. Hetzelfde geldt voor tv-programma’s, waarin de trainingen soms commando-achtige proporties aannemen en er wonderlijke resultaten worden geboekt. Het is een selectief beeld.”

Illustratie Gijs Kast

Gedegen vakkennis is essentieel, vindt ook NL Actief. De branchevereniging beheert een onlinedatabase waarin trainers zich kunnen laten registreren. Sporters kunnen daar controleren over welke diploma(’s) hun begeleider beschikt. In het register staan 3400 trainers. Bij ieder van hen is terug te vinden op welk niveau hij of zij opgeleid is. Wie over niveau vier van het Nederlands Kwalificatieraamwerk (NLQF) beschikt, mag zichzelf volgens de normen van NL Actief personal trainer noemen. Die controleerbaarheid is belangrijk, vindt Kim van Uitert van NL Actief. Volgens haar heeft de gemiddelde consument geen idee dat er ook personal trainers op de markt zijn die geen erkende diploma’s bezitten. „Als iemand er goed uitziet en een vlotte babbel heeft, wordt al snel aangenomen dat het wel goed zit. Voor een leek is dat ontzettend lastig te beoordelen.”

Personal trainer Visser pleit voor regulering door de overheid. „Artsen en fysiotherapeuten worden ook verplicht om bepaalde diploma’s of opleiding te hebben. Als personal trainer ben je net zo intensief met iemands lichaam en gezondheid bezig, waarom zou het daar anders moeten zijn?” Ook hij ergert zich aan het toenemende aantal ongeschoolde personal trainers. „Het is een lucratieve business, dus logisch dat ondernemers daarop inspringen. Maar als ik door het park loop en al die bootcamps zie, erger ik me continu. Ik zie mensen met gebogen rug en op ongecontroleerde snelheid oefeningen uitvoeren. Die mensen hebben er vertrouwen in dat hun trainer wel zal weten wat hij doet.”

Naast juiste uitvoering en opbouw van de fitnessactiviteiten, moet een personal trainer ook de verwachtingen realistisch weten te houden. Visser krijgt regelmatig klanten die vooral op zoek zijn naar een manier om zo snel mogelijk een ‘perfect’ lichaam te krijgen. Dat soort verwachtingen smoort hij in de kiem. „Ik wil mensen helpen zich beter te voelen en een sterker lichaam te krijgen. Esthetische doelen zijn echt secundair, en dat maak ik mensen ook duidelijk.”

Lees ook: Fit in 20 minuten en zonder te zweten: kan dat?

Verwachtingsmanagement is een belangrijk onderdeel van het werk van de personal trainer, beaamt Zwerver. „Klanten hebben vaak het plaatje van grote gespierde mannen in hun hoofd. Dat is nou eenmaal niet voor iedereen haalbaar. Een personal trainer die dat van tevoren uitspreekt, voorkomt dat een deel van de klanten gefrustreerd afvalt. Persoonlijke begeleiding kan het juiste duwtje in de rug zijn, maar het is geen wondermiddel. De klant moet beseffen dat hij het uiteindelijk zelf moet doen.”

    • Boris Lemereis