opinie

Het sterven van de grote grazers is niet natuurlijk

De boswachters van de Oostvaardersplassen melden op hun blog dat ook in dit natuurgebied de lente is aangebroken. De grote grazers blieven het hooi niet meer waarmee ze dit voorjaar worden bijgevoerd. Herten storten zich nu op jonge brandnetels en ander smakelijk groen. De vraag hoe het gaat met de edelherten, heckrunderen en konikpaarden op een natuurgebied in Flevoland is uitgegroeid tot een nationale kwestie. Dat heeft veel te maken met het optreden van een groep actievoerders die het zeer oneens is met het gevoerde natuurbeleid door Staatsbosbeheer. Dat beleid berust op de gedachte dat de dieren in dit gebied ‘wild’ zijn. Dit leidt er onder meer toe dat jaarlijks tijdens de winter duizenden dieren bezwijken door de schrale omstandigheden waarin zij verkeren. Onder druk van de publieke opinie worden dieren die dreigen te bezwijken inmiddels afgeschoten voor het zover is. Maar ook dát zorgt weer voor grote verontwaardiging.

De actievoerders, met daartussen af en toe bekendere Nederlanders als illusionist Hans Klok en tjakka-goeroe Emile Ratelband, zijn hevig verontwaardigd over dit dierenleed. Op sociale media wordt gesproken over „concentratiekamp Oostvaardersplassen”, boswachters zijn met de dood bedreigd. De actievoerders voeren dieren zelf bij met hooi, dat omdat het te rijk is aan voedingsstoffen vaak niet geschikt is voor de grote grazers wier metabolisme is afgestemd op winterse schraalheid. Regelmatig zit zelfs het touw nog om de balen: ook niet goed voor de dieren. De bezorgde burgers leveren ook ander voer zoals pakken koek, met de verpakking er nog omheen.

Onder druk van deze groep burgers besloot Gedeputeerde Staten van Flevoland – sinds 2016 is de provincie verantwoordelijk voor de Oostvaardersplassen – eerder dit jaar toe te geven en zelf de grazers in het gebied bij te voeren, ofschoon dit voor de dieren negatieve gevolgen zou hebben.

Het hek om het park diende de afgelopen maanden niet zozeer om de wilde dieren binnen te houden als wel om bezorgde burgers buiten te sluiten. Dat lukte niet altijd, wat aanleiding gaf tot schermutselingen met de politie en aanhoudingen. Recent moest met betonblokken op toegangspaden worden verhinderd dat grote grazers zouden worden „bevrijd”. Inmiddels zijn boetes uitgedeeld wegens bedreiging van personeel van Staatsbosbeheer. En terecht: ook dierenleed rechtvaardigt dit soort wangedrag niet.

Dat neemt niet weg dat kritiek op het gevoerde beleid in de Oostvaardersplassen op zijn plaats is. Al sinds Staatsbosheer in 1996 het beheer over dit gebied overnam van de toenmalige Rijksdienst IJsselmeerpolders, en besloot de grote grazers te behandelen als wilde dieren, komt in dit natuurgebied massale sterfte voor in de wintermaanden. En dat leidt dan ook steevast tot verontwaardiging. Aan het beleid werd door de jaren heen veel aandacht besteed, ook in de Tweede Kamer, maar wezenlijk veranderde er weinig.

Komende week komt naar verwachting een commissie onder leiding van CDA-prominent Pieter van Geel met een advies aan de provincie Flevoland over hoe het verder moet met Oostvaardersplassen. Dat advies werd vorig jaar voorgesteld in Provinciale Staten door de fracties van VVD en SGP. Deze partijen hanteren als uitgangspunt dat het zogeheten „handsoff-beleid” wordt beëindigd. In plaats daarvan moet worden gezorgd voor voldoende voedsel voor de „grote herbivoren”, ook in de winter. Immers: Oostvaardersplassen is in de eerste plaats een vogelreservaat, in het kader van de Europese richtlijn Natura 2000. De grazers waren aanvankelijk bedoeld om het gebied voor die vogels open te houden. En deze functie kunnen zij uitstekend vervullen als ze wat beter worden verzorgd.

Luister ook naar deze aflevering van onze wetenschapspodcast Onbehaarde Apen, over de commotie rond de Oostvaardersplassen. U kunt zich ook abonneren via iTunes of Stitcher.

Na twintig jaar aanmodderen met een door de mens aangelegde wildernis midden in een overvol stukje West-Europa, is het tijd al te hoogdravende ideeën te laten varen over wat, gegeven de beperkingen van het terrein, mogelijk is. Ofschoon dierenleed ook door mensen wordt gevoeld, en onze compassie eerder de fabrieksmatig gehouden dieren in de bioindustrie zou moeten gelden, heeft het jaarlijkse grote sterven in de polder onder edelherten, runderen en paarden het karakter van een uitwas. Juist vanwege het kunstmatige van dit zogenaamd natuurlijke proces. Dit dichtbevolkte land heeft zeker behoefte aan plekken waar mensen kunnen genieten van de natuur. Maar dat er tussen Lelystad en Almere een Hollandse Serengeti zou moeten zijn, is een illusie.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

NRC-fotograaf Olivier Middendorp ging exclusief mee met een jager in de Oostvaardersplassen. Bekijk ook deze fotoserie: De zichtbare dood van de grote grazers