Joodse gemeenschap wil geen foodhal in synagoge

Herbestemming gebouwen Een foodhal in de synagoge? De joodse gemeente in Deventer is ontstemd. „Dat is het einde van het joodse leven in Deventer.”

Tom Fürstenberg, voorzitter van de joodse gemeente in Deventer, in de synagoge waarin een foodhal moet komen. Foto Bram Petraeus

De joodse gemeenschap in Deventer is verbijsterd. Een lokale ondernemer die de synagoge in de binnenstad heeft gekocht, wil er een foodhal beginnen, met eetkraampjes. Voorzitter en voorzanger Tom Fürstenberg van de joodse gemeente spreekt van een „krankzinnig plan”.

Geërgerd: „Deventer hééft al een foodhal, Fooddock. Moet er nog meer horeca komen ten koste van een joodse gemeente en een prachtig rijksmonument? Het gaat tegenwoordig alleen maar om geld, om winst, niet om cultuur, historie en religie.”

Het gaat tegenwoordig alleen maar om geld, niet om cultuur of religie

De vestiging van een foodhal betekent het einde van het gebedshuis en daarmee het einde van „het joodse leven” in Deventer, voorziet Fürstenberg. De joodse gemeente Beth Shoshanna is „het mes op de keel” gezet, vindt hij. Joodse gelovigen mogen het gebouw blijven gebruiken, mits ze een ‘commercieel’ tarief betalen, maar dat kunnen ze niet. „Eigenlijk zegt de nieuwe eigenaar: ‘Ophoepelen jullie.’ Want als we het wel konden betalen, zie je het al voor je? Een dienst tussen de kraampjes?”, vraagt hij, staand in de synagoge met oude houten balkons, glas-in-loodramen, rijen houten banken en een imposante kroonluchter.

Al jaren huurt Beth Shoshanna het gebouw voor 150 euro per dienst. Eerst van de Christelijk Gereformeerde Kerk, die eigenaar was, sinds februari van de nieuwe eigenaren, de Deventer horecaondernemer Ayhan Sahin en de Zwolse vastgoedondernemer Carlus Lenferink.

De woordvoerder van Lenferink blijkt niet op de hoogte van de plannen om in de synagoge een foodhal te vestigen. „Ik zou niet weten wat het idee precies is”, reageert hij. Sahin zelf zegt dat hij een foodhal „het meest passend en geschikt” vindt. De joodse gemeente mag blijven als ze de hogere huur betaalt, zegt hij. „Het kan niet zo zijn dat zij de lusten hebben en wij de lasten.”

Steunbetuigingen

Fürstenberg hoorde eind vorige week over het plan. Zijn mailbox stroomde vol steunbetuigingen, nadat dagblad de Stentor afgelopen zaterdag over de foodhal had bericht. Ronny Naftaniel, oud-directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), dat opkomt voor de belangen van de joodse gemeenschap, twitterde: „Die prachtige synagoge in Deventer mag niet worden verkwanseld als foodhal. Zo worden de laatste sporen van een rijk joods leven uitgewist.”

De ‘sjoel’ uit 1892 is opgetrokken in ‘Moorse stijl’, met Moorse bogen en minaretachtige hoektorentjes buiten. Voorin het gebouw staat de Heilige Arke, de kast met thorarollen. Daarnaast, hoog aan de muur, brandt ‘het eeuwige licht’.

NSB’ers vernielden het interieur in 1941. „En de politie deed niks”, zegt Fürstenberg. Vierhonderd joden uit Deventer kwamen om in de Tweede Wereldoorlog. In de naoorlogse jaren kromp de joodse gemeente verder; leden vertrokken naar onder meer Israël of Amsterdam. Er zijn nu nog veertig leden over.

De woordvoerder van de gemeente zegt dat het geen taak is van de overheid om religieus erfgoed op te kopen

Een aantal jaren deelde de joodse gemeente de synagoge met de Christelijk Gereformeerde Kerk (300 leden), die de synagoge in 1951 had gekocht. Een kunststof pijporgel en een kansel getuigen van het ‘gemengde’ gebruik. Beide geloofsgemeenschappen hielden er regelmatig diensten.

In 2009 ging de Christelijk Gereformeerde Kerk samen met de Gereformeerd Kerk Vrijgemaakt en de Nederlands Gereformeerde Kerk in Deventer. De synagoge was niet groot genoeg voor 1.100 gelovigen. De drie gereformeerde kerken, die zich 3GK noemen, besloten het gebouw te verkopen.

Via een openbare inschrijving kwamen synagoge en aanpalende gebouwen voor 650.000 euro in handen van Sahin, eigenaar van zes horecazaken in Deventer. „Met alle lusten en lasten”, verzekert bestuurslid Arjan Jongkind van 3GK. Dus inclusief de joodse huurders, die met de kerk een huurovereenkomst hadden voor onbepaalde tijd. „Zo is dat bekendgemaakt bij de inschrijving”, zegt hij. „Dat ligt notarieel vast.”

Fürstenberg voelt er weinig voor om de rechten als huurder te bevechten via de rechtbank. Hij hoopt dat de gemeente de plannen voor een foodhal afwijst. Een woordvoerder van de gemeente Deventer bevestigt dat eind maart een aanvraag is ingediend om van de huidige, maatschappelijke bestemming van de synagoge te mogen afwijken. In principe wordt zo’n verzoek door ambtenaren afgehandeld, niet door de gemeenteraad. Het college van B en W hoopt dat de betrokken partijen er onderling uit komen. Een ‘verbaasde’ ChristenUnie heeft vragen gesteld aan het college.

Fürstenberg verwijt de gemeente dat ze „de sjoel aan zijn lot heeft overgelaten” door het gebouw niet zelf aan te kopen. Terwijl er wel miljoenen worden besteed aan de restauratie van plaatselijke kerken, volgens hem.

De woordvoerder van de gemeente zegt dat het geen taak is van de overheid om religieus erfgoed op te kopen. De gemeente investeert alleen in kerken bij wijze van „hoge uitzondering”, als sprake is van „zeer hoge cultuurhistorische en maatschappelijk waarde” van het erfgoed.