Herindeling van straks blijkt nu al breekpunt

Onderhandelen Een nieuwe ronde herindelingen leidt bij de betrokken gemeenten tot spanning. „Mensen zijn bang voor veranderingen.”

Villawijken in het Gooi, nabij Blaricum Foto Vincent Mentzel

Nomen est omen, zegt fractievoorzitter van Larens Behoud Peter Calis. Zijn partij is fel tegen een fusie met buurgemeenten Blaricum en Huizen.

Over die fusie wordt in Het Gooi al jaren gesproken. De provincie Noord-Holland wil graag dat de plaatsen samengaan, maar in de drie betrokken gemeenten sluimert verzet. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen laaide het protest op: de Larense VVD plaatste bordjes met ‘zelfstandige gemeente’ onder het plaatsnaambord. Vooral antifusiepartijen wonnen zetels, zodat in alle drie gemeenten nu uitsluitend partijen onderhandelen die tegen herindeling zijn.

Een felle antifusiecampagne hielp ook lokale partij W70 in het Brabantse Nuenen aan een klinkende overwinning. En ook die partij onderhandelt nu louter met partijen die zich verzetten tegen een fusie met Eindhoven. In het Limburgse Brunssum vond het ‘motorblok’ van BBB Lijst Palmen en PAK elkaar ook op dat thema: de gemeente gaat níét samen met Landgraaf. Andere antifusiepartijen mogen zich daar nu bij aansluiten.

 
Dr. O.W.A. Boonstra (2007): NLGis shapefiles. DANS. | CBS

H-woord

Het aantal gemeenten in Nederland is de afgelopen jaren snel gedaald: van 443, tien jaar geleden, tot 380 nu. Deze week behandelde de Tweede Kamer tien nieuwe herindelingen, die op 1 januari van kracht worden. Een volgende serie herindelingen is alweer in aantocht. Bij veel betrokken gemeenten leidt het thema nu al tot hevige emoties en stevige botsingen, blijkt uit de inventarisatie van NRC. In die gemeenten zijn vaak één of meer (lokale) partijen die zich fel tegen herindeling verzetten, terwijl andere partijen juist wel willen fuseren. Dat betekent dat ‘het H-woord’ nu ook in de onderhandelingen over een nieuw college een gevoelig punt is.

Dat is bijvoorbeeld het geval in het Brabantse Mill en Sint Hubert, onder de rook van Nijmegen. Een herindeling zoemt in de regio al jaren rond; in het meest vergaande scenario gaan vijf gemeenten samen in het nieuwe Land van Cuijk. Andere gemeenten stemden vorig jaar al in, maar vooral in Mill en Sint Hubert zijn twijfels. Voorstander CDA werd met 7 van de 15 zetels de grootste, maar wordt nu door de twee overige partijen, AB90 en de Vier Kernenpartij (VKP), toch buiten het college gehouden. De twee verwijten het CDA de ochtend na de verkiezingen meteen te hebben geëist dat in het collegeakkoord niets over herindeling mocht worden afgesproken.

„Maar dan weten wij wel hoe het gaat”, zegt Herman Wijdeven, partijvoorzitter van de VKP. „Dan komt de fusie later in de periode toch opeens weer op tafel.”

Onzin, reageert CDA-fractievoorzitter Mark Janssen-Van Gaal. „Wij wilden er gewoon geen breekpunt van maken. Later hadden we het best nog kunnen bespreken. Het wordt nu gebruikt als een reden om ons buiten het college te houden.”

Stemmen met het hart

Ook in Beemster ging het tijdens de verkiezingen veel over fusie, daar met de gemeente Purmerend. De Beemster Polder Partij (BPP), als enige tegen, maakte het zelfs tot hét thema van de verkiezingen en beloofde kiezers dat ze bij een absolute meerderheid de fusie zou kunnen blokkeren.

Met 46,7 procent van de stemmen lukte de partij dat net niet. De andere partijen weigeren nu met de BBP samen te werken en onderhandelen samen over een nieuw college. „De wij-groep”, noemt BPP-leider Nico de Lange ze smalend. „Zij doen nu net of dit een referendum was over een fusie en dat ze gewonnen hebben. Wij hebben meer ideeën en willen op z’n minst meepraten.”

De lokale VVD denkt juist dat kiezers puur en alleen uit protest op de BPP hebben gestemd. „Mensen zijn bang voor veranderingen en stemmen uit emotie, met hun hart”, zegt fractievoorzitter Monique van Boven. „Maar wij hebben alle stukken, en hebben met ons hoofd gekozen voor fusie. Dat klinkt misschien arrogant. Maar we kunnen in Beemster nu gewoon niet anders.”